به گزارش ایکنا، عباس حاج زین‌العابدینی، عضو هیئت‌ علمی دانشگاه رازی و مدیر گروه فلسفه اخلاق مجمع عالی حکمت اسلامی کرمانشاه، در نشست علمی «شهید مطهری و اصالت در تفکر» که به مناسبت ایام شهادت استاد مطهری برگزار شد، بر اهمیت ویژه مقوله تفکر در اندیشه ایشان تأکید کرد.

وی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری مبنی بر تفاوت میان «عالم بودن» و «متفکر بودن»، اظهار کرد: از نگاه ایشان، ممکن است فردی دانش فراوانی داشته باشد اما از قدرت تفکر بی‌بهره باشد. استاد مطهری در کتاب «تعلیم و تربیت در اسلام» بیان کرده‌اند که گاهی افرادی را می‌بینیم که برخلاف آموخته‌های خود قضاوت می‌کنند؛ این نشان می‌دهد که ممکن است مغز یک عالم، در عمل جاهل باشد. این موضوع اشاره به روایتی دارد که می‌فرماید: «رُبَّ عالِمٍ قَد قَتَلَهُ جَهلُهُ»؛ چه بسا دانشمندی که نادانی‌اش او را از پای درآورد.

وی در ادامه افزود: شهید مطهری در کتاب «تعلیم و تربیت در اسلام» حکایتی را نقل می‌کنند که براساس آن، شخصی خارجی در کرج با فردی روستایی مواجه می‌شود و پاسخ تمام پرسش‌هایش را از او می‌گیرد. وقتی از او می‌پرسد این پاسخ‌ها را از کجا می‌دانی، روستایی پاسخ می‌دهد: «ما چون سواد نداریم، فکر می‌کنیم.» استاد مطهری این سخن را بسیار پرمعنا می‌دانند؛ چراکه گاهی سواد می‌تواند به آفتی برای تفکر تبدیل شود. البته مقصود ایشان نفی سواد نیست، بلکه تأکید بر جایگاه والای تفکر است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه رازی با انتقاد از مدرک‌گرایی اظهار کرد: متأسفانه برخی معرفت و ارزش علمی را صرفاً به داشتن مدرک از دانشگاه‌های خاص محدود می‌کنند و معتقدند تنها این افراد حق اظهارنظر دارند. بنده شخصاً در جلساتی با چنین دیدگاه‌هایی مواجه شده و به آن‌ها پاسخ داده‌ام.

مدیر گروه فلسفه اخلاق مجمع عالی حکمت اسلامی کرمانشاه تصریح کرد: ما در ماه‌های اخیر و در جریان جنگ، با حوادث بزرگی روبرو بودیم؛ مسائلی همچون شهادت رهبر عزیز که هیچ انسانی نمی‌تواند نسبت به آن‌ها بی‌تفاوت باشد. بنده در این دو ماه با حضور در تجمعات مردمی، آموخته‌های بسیاری از مردم کسب کردم و به این باور رسیدم که گاهی عناوین استاد حوزه و دانشگاه ممکن است موجب توهم شود. مردم عادی، با وجود نداشتن مدارک عالی، مسائل کشور و زندگی را بسیار عمیق درک می‌کنند.

وی اضافه کرد: گاه مشاهده می‌شود برخی اساتید حوزه و دانشگاه فاقد چنین درک درستی از مسائل هستند؛ اینجا همان نکته شهید مطهری تداعی می‌شود که گاهی نداشتن سواد رسمی، راه را برای تفکر بازتر می‌کند. آنچه در نگاه ایشان اصالت دارد، قدرت اندیشه است.

حاج زین‌العابدینی در ادامه بیان کرد: ارزش والای شهید مطهری در متفکر بودن ایشان است. بنده با چند دهه مطالعه در علوم انسانی و اسلامی، ایشان را شخصیتی یگانه می‌بینم که شهادتشان مصداق بارز «ثُلِمَ فِی الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَا یَسُدُّهَا شَیْءٌ» (در اسلام شکافی ایجاد شد که هیچ‌چیز جای آن را نمی‌گیرد) بود. جای خالی ایشان هرگز به‌صورت جامع پر نشد و ما برای رشد اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری به اندیشمندانی با جامعیت و توانمندی ایشان نیازمندیم.

برتری تفکر بر عبادت

وی در ادامه خاطرنشان کرد: شهید مطهری در کتاب تعلیم و تربیت در اسلام به نکات ارزشمند دیگری نیز اشاره دارند؛ از جمله اینکه تفکر در آموزه‌های اسلامی، عبادت و چه بسا برترینِ عبادات محسوب می‌شود. در روایات آمده است که یک ساعت تفکر از یک سال و در برخی نقل‌ها از ۶۰ یا ۷۰ سال عبادت برتر است. این روایتی مشهور است، اما پرسش اینجاست که چه کسی آن را عمیقاً جدی گرفته و در سلوک شخصی و اجتماعی خود به کار بسته است؟ وقتی می‌گویم شهید مطهری جایگزینی نداشت، یک بُعد آن همین پایبندی عمیق به جایگاه تفکر بود.

حاج زین‌العابدینی با ادای احترام به مقام استاد خود، مرحوم حجت‌الاسلام والمسلمین احمد احمدی، گفت: ایشان استاد راهنمای پایان‌نامه دکتری بنده بودند و پیشنهاد کردند که بر روی افکار ویلیام جیمز (فیلسوف آمریکایی) کار کنم. من اندیشه‌های او را با آراء شهید مطهری و علامه طباطبایی به‌صورت تطبیقی بررسی کردم. جالب اینجاست که ویلیام جیمز تنها متفکر غربی است که شهید مطهری نسبت به او ابراز ارادت کرده‌ است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه رازی افزود: جمله‌ای از ویلیام جیمز درباره تفکر یافتم که با بحث ما پیوند عمیقی دارد؛ او معتقد است: بسیاری از مردم گمان می‌کنند در حال فکر کردن هستند، در حالی که صرفاً به بازآرایی تعصبات و پیش‌داوری‌های خود مشغول‌اند. به عبارتی، بسیاری از ما قضاوت‌های دینی، سیاسی و حتی خانوادگیِ از پیش شکل‌گرفته در ذهنمان را فقط با آرایشی جدید تکرار می‌کنیم. این یک نکته روان‌شناختی بسیار عمیق است که نشان می‌دهد ما گاهی به جای اندیشیدن، تنها در حال بازتولید تعصبات خویش هستیم.

وی با تأکید بر اینکه ویژگی اصلی تفکر، زایش و تولید ایده‌های نو برای حل مسائل است، اظهار داشت: بنده دهه‌هاست که با آثار شهید مطهری مأنوس هستم و هر بار با مطالعه آن‌ها به نکته جدیدی دست می‌یابم. ایشان در مورد همان روایتِ برتری تفکر بر عبادت، تأکید دارند که این سخن هرگز به معنای جایگزینی تفکر با عبادات واجبی چون نماز و روزه نیست؛ بلکه هدف، تبیین ضرورت حیاتی و جایگاه رفیع اندیشه‌ورزی در زندگی مؤمنانه است.

انتهای پیام