نجفی با تأکید بر نقش این امام همام در شرایط کنونی جامعه افزود: در وضعیتی که اکنون داریم، نقش امام رضا (ع) و آستان قدس رضوی بسیار پررنگ است. آن انبوه مردمی که در حرم جمع می‌شوند و تجمع‌هایی که در بحث بعثت مردم شکل گرفت، همگی وام‌گرفته از همان ازدحام و حضور جمعیتی است که خود را به یک مفهوم بزرگ گره زده‌اند. این کنار هم بودن اکنون آرامشی را در درون جامعه مستولی کرده است. در شرایط فعلی، نیاز ما به امام رضا (ع)، به نقش حرم، به عبادت، توسل، نذر و نیاز و نیایش، به مراتب بیشتر از گذشته شده است. روزبه‌روز به امام رضا (ع) محتاج‌تر می‌شویم؛ برخلاف آنچه دشمن تلاش کرد ما را از مفاهیم دینی و ارزش‌های الهی جدا کند. در این گرداب و طوفان جهان معاصر، هرچه طوفان سهمگین‌تر می‌شود، وابستگی و نیاز ما به ائمه و بزرگان دین بیشتر می‌شود. به همین دلیل است که اربعین این‌چنین جلوه پیدا کرده و زیارت امام رضا (ع) این‌قدر برجسته شده است. حتی در سرود ملی ما نیز نام امام رضا (ع) در کنار اشعار آمده و اساساً به همین دلیل، هویت ایران امام‌رضایی دانسته می‌شود.

این کارگردان سینما و تلویزیون با اشاره به ضرورت بازتاب این مفاهیم در حوزه فرهنگ و هنر گفت: در حوزه فرهنگ، این موضوع بسیار برجسته‌تر می‌شود. رویکرد ما باید به سمت همین مفاهیم باشد، چون این نزدیکی به ما یک‌سری نمادها، نشانه‌ها و سرفصل‌هایی می‌بخشد که در مقاومت ملت ما نقش دارند. وقتی شما خدا را دارید، ائمه را دارید و آن آرامش را دارید، از خیلی چیزها نمی‌ترسید؛ زیرا قدرتی تن‌پوش شما می‌شود، قدرتی که متعلق به این جهان نیست. این همان فرهنگ ایثار و شجاعتی است که در دوره‌های مقاومت تجربه کرده‌ایم. به همین خاطر از مرگ نمی‌ترسیم، از شهادت نمی‌ترسیم و از بمب هم هراسی نداریم. این برجستگی مقاومتی مردم وام‌گرفته از فرهنگ ائمه،ه‍۷ و توسل‌ها و سپس وام‌گیری از زندگی و مجاهدت آنان است. این درهم‌تنیدگی مانند تار و پود در زندگی ما شکل گرفته است. ما در این کنشگری جهانی روزبه‌روز به این مفاهیم بیشتر نیاز پیدا می‌کنیم. اگر تا دیروز دو فیلم ساخته‌ایم، امروز باید ده فیلم بسازیم؛ به‌ویژه درباره امام حسین (ع) و موضوعاتی که به ما قوت قلب، انگیزه مقاومت و آرامش می‌دهد. ائمه به ما غیر از عزت، مناعت طبع، بزرگی و آرامش نیز می‌بخشند. به همین خاطر ما در دل خون نیز آرامش پیدا می‌کنیم، در مبارزه و زیر بمباران آرامش داریم و از شهادت نمی‌ترسیم. این نگاه برخلاف فرهنگ غرب است که آرامش را گم کرده‌اند؛ برای آنها جنگ یعنی مردن و از بین رفتن، اما برای ما تولدی دیگر محسوب می‌شود. این نگرش نیز وام‌گرفته از همین فرهنگ است.

وی در پاسخ به سؤالی درباره رئوف بودن امام رضا (ع) و بازتاب آن در زیست امروز مردم گفت: رئوفیت امام رضا (ع) همیشه برجسته بوده است. ما اکنون در زمان حال این رئوف بودن را در میان مردم خود می‌بینیم؛ در کمک به دیگران، به همسایه و به اطرافیان. این مودت، همیاری و کنار هم بودن را در روضه‌ها آموخته‌ایم، در گریه‌ها یاد گرفته‌ایم و در مراسم آیینی‌مان تجربه کرده‌ایم. ما برای کسی که هزار و چند سال پیش شهید شده، امروز گریه می‌کنیم؛ یعنی انسان‌ها را محدود به زمان و مکان نمی‌دانیم و آنان را با ارزش‌های الهی، انسانی و مقدسشان می‌سنجیم. وقتی شما به موجودی اشاره می‌کنید که ماهیتش الهی، انسانی و مقدس است، آن موجود نقش تربیت‌کننده پیدا می‌کند. انسان‌ها وقتی به آن مراکز می‌روند، رئوف‌تر و مهربان‌تر می‌شوند. وقتی از حرم بازمی‌گردیم، تلاش می‌کنیم از گناه و منیت فاصله بگیریم. این‌ها نقش‌های تربیتی است. این ملت بی‌دلیل بزرگ نشده است؛ در دوره‌های مختلف در آیین‌ها و اعتقاداتش رشد کرده و تربیت یافته است. اکنون جلوه‌های آن را می‌بینیم. هر ملت دیگری بود شاید اکنون سازش می‌کرد و خم می‌شد، اما این مردم خم نشدند. کافی است به اطراف خود نگاه کنیم؛ بسیاری از ملت‌ها تن به حقارت داده‌اند، اما همین ایستادگی، این مردم را در نگاه جهانیان بزرگ کرده است.

این کارگردان سینما با اشاره به ظرفیت بین‌المللی معرفی امام رضا (ع) اظهار کرد: تصور من این است که اکنون می‌توانیم این رویکرد و این گنجینه‌ای را که تاکنون از آن استفاده کرده‌ایم، به دنیا معرفی کنیم. گاهی حسرت می‌خورم که کاش برخی از کارگردانان مستقل دنیا که می‌شناسم، مثلاً درباره امام حسین (ع) فیلم می‌ساختند و ما را بهتر می‌شناختند. احساس می‌کنم در حق این بزرگان کوتاهی شده که نتوانسته‌ایم حتی بخشی از عظمت آنان را به تصویر بکشیم. اگر آن‌ها با این مفاهیم آشنا می‌شدند و پای کار می‌آمدند، من مطمئنم بسیاری از این اتفاقات ناگوار در جهان رخ نمی‌داد. جهان امروز نشان داده که تشنه این مفاهیم است. ما باید امام رضا (ع) را بشناسانیم، اربعین را معرفی کنیم، امام حسین (ع) را معرفی کنیم و حضرت علی‌اصغر (ع) را به جهان بشناسانیم. من تلاش کردم این کار را انجام دهم، اما متأسفانه حمایت نشدم. تصورم این است که مسئولان باید یک اتوبان باز کنند تا این مفاهیم در دنیا مطرح شود. امروز سخن ما باید جهانی باشد. ما اساساً حق نداریم فقط برای ایران فیلم بسازیم. سینمای ما باید جهانی و منطقه‌ای سخن بگوید. ایران دیگر تنها یک منطقه جغرافیایی نیست؛ هر کاری که انجام می‌دهیم بازتاب جهانی دارد و تأثیرات جهانی ایجاد می‌کند. بنابراین تبلیغات و فیلم‌سازی ما نیز باید جهانی باشد و برای جهان حرف بزند.

نجفی افزود: وقتی از منظر تولیدات هنری به شخصیت امام رضا (ع) نگاه می‌کنیم، متأسفانه هنوز به گنجینه‌ای که در اختیار داریم دست پیدا نکرده‌ایم. سینما و تلویزیون ما بیشتر به سراغ کلیشه‌ها رفته و از عمق سیره رضوی غافل مانده است. امام رضا (ع) فقط «رئوف» بودن نیست؛ ایشان یک دستگاه فکری کامل، یک منطق گفت‌وگو با مخالفان و یک الگوی زیست مؤمنانه در دل جامعه‌ای با تنوع فرهنگی و مذهبی را ارائه می‌دهند. این ظرفیت‌ها برای خلق آثار دراماتیک و تأثیرگذار بسیار بالاست، اما ما معمولاً در همان قاب‌های تکراریِ فرمایشی و شعاری گرفتار شده‌ایم.

نجفی با اشاره به ضعف تولیدات تصویری با محوریت امام رضا (ع) اظهار کرد: کارگردانی که بخواهد درباره امام رضا (ع) فیلم بسازد، ابتدا باید خودش با ایران نسبت برقرار کرده باشد، نه اینکه صرفاً یک سفارش کاری را پیش ببرد. من معتقدم بسیاری از آثاری که تا امروز ساخته شده‌اند، از آن «آرامش درونی» که گفتم بی‌بهره بوده‌اند. فیلم‌ساز وقتی آن موج آرامش حرم را درونی نکرده باشد، نمی‌تواند آن را به مخاطب منتقل کند. به همین دلیل است که بسیاری از آثار مذهبی ما فروش نمی‌روند یا تأثیر نمی‌گذارند؛ نه به خاطر ذات موضوع، بلکه به خاطر نبود راستی و صمیمیت در لایه‌های پنهان اثر. امام رضا (ع) را نمی‌شود فقط با تکنیک و بودجه روایت کرد؛ باید با دل وارد شد.

این کارگردان سینما و تلویزیون در ادامه به یکی از مغفول‌ترین وجوه شخصیتی امام رضا (ع) اشاره کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین ابعادی که می‌تواند خوراک قوی برای هنر معاصر باشد، بحث مناظرات علمی امام رضا (ع) است. ایشان در مجلس مأمون با دانشمندان ادیان مختلف، منطقی و بدون عصبانیت، اما محکم و مستدل گفت‌وگو می‌کردند. امروز جهان پر از قطبی‌سازی و خشونت کلامی تشنه چنین الگویی است. یک فیلم یا سریال می‌تواند این گفت‌وگوهای عمیق را به زبانی امروزی بازتولید کند و نشان دهد که امام رضا (ع) نه فقط برای شیعیان، بلکه برای همه جویندگان حقیقت یک الگوی تمام‌عیار است. چرا ما چنین سکانس‌هایی را به درام تبدیل نمی‌کنیم؟ چرا فقط به ذکر معجزات و کرامات بسنده می‌کنیم؟ کرامات مهم است، اما سیره عقلانی ایشان نیز به همان اندازه ظرفیت تصویری دارد.

وی در بخش دیگری از سخنانش به نقش حرم امام رضا (ع) به عنوان یک فضای بی‌بدیل هنری و نمادین پرداخت و گفت: حرم فقط یک مکان عبادی نیست؛ یک متن فرهنگی و هنری زنده است. کاشی‌کاری‌ها، آیینه‌کاری‌ها، صحن‌ها، رواق‌ها، نوحه‌ها، دعاها و حتی رفت‌وآمد زائران، همگی یک اثر هنری عظیم و سیال را تشکیل داده‌اند. ما می‌توانیم از این فضا برای تولید قالب‌های جدید مانند ویدئوآرت، مستند تجربی، انیمیشن یا حتی سریال‌های کوتاه تعاملی استفاده کنیم. اما متأسفانه نگاه مدیریتی به حرم اغلب نگاهی امنیتی یا صرفاً خدماتی است، نه نگاهی فرهنگی و هنریِ خلاق. اگر آستان قدس رضوی یک مرکز تخصصی فیلم‌سازی راه‌اندازی کند و از فیلم‌سازان مستقل، جوان و متعهد حمایت کند، خروجی آن حتی می‌تواند از بودجه‌های صدها میلیاردی سازمان‌های دولتی نیز بهتر باشد.

نجفی در پایان با اشاره به تجربه زیسته خود از حضور در حرم امام رضا (ع) گفت: من هر بار که وارد حرم می‌شوم، نوعی بازآفرینی شخصی در من رخ می‌دهد؛ گویی دوباره متولد می‌شوم. این همان چیزی است که یک فیلم‌ساز باید به مخاطب منتقل کند. ما نمی‌توانیم با شعار و کلیشه کسی را تحت تأثیر قرار دهیم. باید آن‌قدر صادقانه و ماهرانه روایت کنیم که تماشاگر وقتی فیلم را می‌بیند، احساس کند خودش کنار ضریح ایستاده است. این کار شدنی است؛ نمونه‌های آن را در سینمای جهان درباره موضوعات مذهبی دیگر دیده‌ایم. اما شرط آن این است که نخست، فیلم‌ساز واقعاً با امام رضا (ع) نسبت قلبی داشته باشد؛ دوم، حرفه‌ای‌گری و درک درست از زبان سینما را در کنار آن قرار دهد؛ و سوم، از بازاریابی سطحی و شعارزدگی پرهیز کند. متأسفانه هر سه شرط امروز در بسیاری از آثار رضوی ما کمرنگ است.

انتهای پیام