به گزارش ایکنا، احمد کریمی؛ پژوهشگر فلسفه، 9 اردیبهشت‌ماه در نشست علمی «بنیان‌های معرفت‌شناختی فلسفه سیاسی و اندیشه حکمرانی دینی فیلسوف شهید دکتر علی لاریجانی» که از سوی مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد، با اشاره به سوابق علمی شهید لاریجانی اظهار کرد: ایشان نزدیک به ۳۰ سال قبل، رساله مرد افلاطون را ترجمه کرد و در آراء فیلسوفانی چون افلاطون و کانت تتبعات ارزشمندی داشت؛ به‌ ویژه در بررسی آراء کانت، مقالات متعددی از ایشان به یادگار مانده است.

وی افزود: شهید لاریجانی تحت تأثیر اندیشه‌های شهید آیت‌الله مطهری، به‌ دنبال ایجاد یک نظام معرفت دینی بودند. ایشان با بهره‌گیری از دانش ریاضی خود، تلاش کردند تا یک نظام متعارف در فلسفه سیاسی تولید کنند تا از این طریق، فلسفه‌ای سیاسی، غنی و نظام‌مند ارائه شود.

کریمی تصریح کرد: ایشان در سخنان خود همواره تأکید داشتند که حکمرانی صرفاً یک عرصه پراکنده نیست، بلکه باید با نگاهی جامع به سراغ حل مسائل آن رفت. ایشان بر وجود خلأ در حکمرانی اشاره داشتند و معتقد بودند برای رفع این چالش‌ها، تدوین و اتکا بر یکسری اصول بنیادی ضرورت دارد.

وی در ادامه افزود: شهید لاریجانی برای دستیابی به یک الگوی حکمرانی دینی مطلوب، به‌ صورت نظام‌مند به مبانی معرفت‌شناسی اندیشیده است. ایشان در این مسیر، علاوه بر تأثیرپذیری از آراء علامه طباطبایی و شهید مطهری، دلبستگی خاصی به دیدگاه‌های امام خمینی(ره) و رهبر شهید داشتند. همچنین در حوزه فلسفه غرب، توجه ویژه‌ای به آراء ارسطو، افلاطون و به‌خصوص کانت نشان می‌دادند؛ البته باید توجه داشت که ایشان وقتی از مفهوم فطرت سخن می‌گویند، لزوماً شهود کانتی را مدنظر ندارند، بلکه برای ایشان شهودهای ساختاری اهمیت بنیادین دارد.

این پژوهشگر تصریح کرد: در تبیین مبانی معرفت‌شناختی شهید لاریجانی، فطرت محوری‌ترین جایگاه را داراست. ایشان بالاترین درجه اهتمام را به مقوله فطرت معطوف کرده‌اند، به‌گونه‌ای که شرع را در امتداد شکوفایی استعدادهای فطری انسان تعریف می‌کنند. در منظومه فکری ایشان، مفاهیم والایی چون توحید، نبوت و ولایت نیز در همین مسیر و بر پایه فطرت تحلیل و تبیین شده‌اند.

کریمی با بیان اینکه شهید لاریجانی در کتاب «عقل و سکون در حکمرانی» به تبیین نظریه «حکمرانی فطری» پرداخته است، تصریح کرد: ایشان فطرت را استعدادی بالقوه در همه انسان‌ها می‌دانستند که باید به فعلیت برسد. از منظر وی، حکمرانی زمانی به غایت و هدف اصلی خود دست می‌یابد که بتواند زمینه فعلیت یافتن فطرت انسان‌ها را فراهم کند.

این پژوهشگر با اشاره به دغدغه شهید لاریجانی در باب سعادت دنیوی و اخروی افزود: ایشان به تبعیت از شهید مطهری، معتقد بودند که افزون بر افراد، جامعه نیز دارای فطرت است؛ بنابراین حکمرانان موظف‌اند با کشف امور فطری، استعدادهای جامعه را شکوفا کنند. این کشف از دو طریقِ بازشناسی خواست فرهنگ‌های مشترک و شناخت عوامل قوام جامعه(مانند استقلال، هویت ملی، امنیت و انسجام اجتماعی) میسر می‌شود.

کریمی در ادامه به پیوند دین و ملیت در این اندیشه اشاره کرد و گفت: شهید لاریجانی حق فطری را همان حق طبیعی و حبّ وطن می‌دانستند و مباحث امنیت ملی را جزء فطریات سیاسی قلمداد می‌کردند. ایشان همچنین وحی و شرع را منبع جوشش اراده و تنها راه شکوفایی کامل استعدادهای بشری از طریق نبوت و ولایت می‌دیدند. در نگاه ایشان، حکومت نبوی برترین شکل حکومت است، چرا که مردم را به سوی بندگی خدا و ایستادگی در برابر مستکبران سوق می‌دهد.

وی درباره تفکیک ساحت‌های حکمرانی در نگاه این شهید اظهار کرد: ایشان معتقد بودند نظام ثوابت حکمرانی از طریق شرع و نظام متغیرات از طریق عقل حاصل می‌شود. منظومه معرفت‌شناسی ایشان در حکمرانی بر چهار پایه وحی، شرع، فطرت و عقلانیت استوار است. این عقلانیت نیز سه سطح بنیادین را در بر می‌گیرد: عقلانیت در طراحی (راهبردی و فلسفی)، عقلانیت نخبگانی (بهره‌گیری از متخصصان) و عقلانیت اقناعی (همراه کردن افکار عمومی).

کریمی در پایان با تأکید بر جایگاه ولایت فقیه در این منظومه فکری اظهار داشت: در اندیشه شهید لاریجانی، حکمرانی بدون طی کردن این مراحل عقلانی که ریشه در فطرت دارند، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. ایشان تأکید ویژه‌ای بر نقش نبوت و ولایت داشتند و معتقد بودند با وجود ولایت فقیه، نظام سیاسی هرگز دچار بن‌بست نخواهد شد.

انتهای پیام