به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدحسین رجبی‌دوانی، پژوهشگر برجسته تاریخ اسلام، در نشست گفتمان روشنگری به مناسبت ایام دهه فجر و در آستانه سالروز پیروزی انقلاب اسلامی که شامگاه 20 بهمن ماه، در جوار حرم مطهر امام رضا(ع) برگزار شد، اظهار کرد: انقلاب اسلامی ایران حاصل مجاهدت‌ها، ایثارگری‌ها و خون شهیدانی است که با رهبری حضرت امام خمینی(ره)، نظامی مبتنی بر استقلال، دین‌باوری و عزت ملی را برای ملت ایران رقم زدند.

وی با بیان اینکه مسئولیت‌ها و جایگاه‌های رسمی تنها زمانی ارزشمند هستند که در خدمت اسلام، مردم و آرمان‌های انقلاب قرار گیرند، افزود: آنچه برای انسان اعتبار می‌آورد، خدمت صادقانه به نظام اسلامی، خون شهدا و مردم شریف ایران است، نه عنوان و منصب.

این پژوهشگر تاریخ اسلام با انتقاد از عملکرد برخی نهادهای فرهنگی و تبلیغی کشور گفت: در این سال‌ها دستگاه‌هایی مانند صداوسیما، وزارتخانه‌های فرهنگی و آموزشی و نهادهای تبلیغی، در تبیین واقعیت‌های دوران پیش از انقلاب و همچنین بازنمایی صحیح دستاوردهای جمهوری اسلامی، آن‌گونه که شایسته بوده است، عمل نکرده‌اند.

رجبی‌دوانی ادامه داد: نسل‌هایی که انقلاب اسلامی را ندیده‌اند، باید به‌درستی با شرایط اسفناک دوران پهلوی، وابستگی سیاسی، تحقیر ملی و فساد گسترده آن رژیم آشنا شوند؛ در مقابل نیز باید عظمت‌ها، پیشرفت‌ها و دستاوردهای انقلاب اسلامی، در کنار بیان واقع‌بینانه برخی کاستی‌ها، برای آنان تشریح شود.

وی با اشاره به تلاش رسانه‌های معاند برای تطهیر چهره رژیم پهلوی افزود: دشمنان کینه‌توز جمهوری اسلامی با سیاه‌نمایی وضع موجود و بزک‌کردن چهره رژیم پهلوی، تلاش می‌کنند واقعیت‌های تاریخی را وارونه جلوه دهند و متأسفانه برخی جوانان ناآگاه نیز تحت تأثیر این فضاسازی‌ها قرار می‌گیرند.

این پژوهشگر تاریخ اسلام گفت: حتی برخی وابستگان به رژیم پهلوی پس از سقوط آن، به فساد و ناکارآمدی آن نظام اعتراف کرده‌اند و این اعترافات خود گواهی روشن بر حقانیت انقلاب اسلامی است.

رجبی‌دوانی با اشاره به پیشینه تمدنی ایران خاطرنشان کرد: ایران با سابقه‌ای چند هزار ساله، همواره یکی از کانون‌های مهم تمدن بشری بوده و از ویژگی‌های برجسته آن، گرایش به توحید و پرهیز از بت‌پرستی در طول تاریخ است؛ موضوعی که جای افتخار دارد، هرچند در مقاطعی انحرافات اعتقادی نیز پدید آمده است.

وی افزود: در مقاطع مختلف تاریخی، از دوران باستان تا پس از ورود اسلام، ملت ایران علی‌رغم اشغال‌ها و سلطه‌های سیاسی، هویت فرهنگی و دینی خود را حفظ کرده و در برابر سلطه‌جویی قدرت‌های غربی ایستادگی کرده است.

این پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به جایگاه ویژه ایرانیان در حمایت از اهل بیت(ع) گفت: عشق و ارادت مردم ایران به خاندان پیامبر(ص) سبب شد بسیاری از امامزادگان در این سرزمین پناه یابند و همین امر موجب شکل‌گیری مراکز مهم فرهنگی و مذهبی در نقاط مختلف کشور شود.

رجبی‌دوانی همچنین با اشاره به نقش دولت‌های شیعی ایرانی در تاریخ اسلام بیان کرد: شکل‌گیری حکومت‌هایی مانند آل‌بویه نقش مهمی در احیای معارف شیعی، ترویج شعائر دینی و حفظ میراثی همچون نهج‌البلاغه داشته است؛ موضوعی که کمتر به آن پرداخته شده است.

وی با تأکید بر مسئولیت نخبگان، رسانه‌ها و نیروهای انقلابی افزود: امروز وظیفه همه ماست که با استناد به تاریخ، منطق و واقعیت، حقیقت انقلاب اسلامی و هویت تاریخی ایران را برای نسل جوان و افرادی که دچار تحریف ذهنی شده‌اند، به‌درستی تبیین کنیم.

این پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به تحولات پس از غیبت صغری گفت: یکی از درخشان‌ترین دوره‌های تاریخ تشیع، دوران حکومت آل‌بویه است که خدمات ماندگاری در عرصه دین، فرهنگ و تمدن اسلامی از خود بر جای گذاشت.

رجبی‌دوانی با بیان اینکه بسیاری از شعائر امروز شیعه ریشه در این دوره دارد، خاطرنشان کرد: برپایی علنی عزاداری امام حسین(ع)، شکل‌گیری دسته‌های سینه‌زنی، تعطیلی روز عاشورا و بزرگداشت عید غدیر برای نخستین بار در دوره آل‌بویه رسمیت یافت و به‌عنوان شعائر هویتی تشیع تثبیت شد.

وی افزود: آل‌بویه با وجود آنکه از طبقات پایین جامعه برخاسته بودند، توانستند بغداد، پایتخت خلافت عباسی را تحت سیطره خود درآورند و بدون براندازی صوری خلافت، عملاً قدرت سیاسی را در اختیار بگیرند و از ترویج علنی معارف شیعی حمایت کنند.

این پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به نقش این دولت در حفظ میراث علمی شیعه گفت: اگر حمایت‌های آل‌بویه نبود، آثاری چون نهج‌البلاغه به دست ما نمی‌رسید. در سایه اقتدار این حکومت بود که سید رضی توانست خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار امیرالمؤمنین علی(ع) را گردآوری و تدوین کند.

رجبی‌دوانی ادامه داد: همچنین دانشمندانی چون شیخ صدوق با پشتیبانی حاکمان آل‌بویه توانستند آثار ماندگاری همچون «من لا یحضره الفقیه» را تألیف کنند؛ آثاری که ستون‌های اصلی فقه و حدیث شیعه به شمار می‌روند.

وی با اشاره به پایان تلخ این دوره درخشان افزود: دولت آل‌بویه پس از بیش از یک قرن، در پی حملات حکومت‌های غزنوی و سلجوقی سقوط کرد و در این یورش‌ها، کتابخانه‌های عظیم شیعی به آتش کشیده شد و بسیاری از علما، از جمله شیخ طوسی، ناچار به هجرت شدند.

این پژوهشگر تاریخ اسلام با بیان اینکه این روند در تاریخ ایران بارها تکرار شده است، گفت: با وجود حملات نظامی گسترده، از جمله یورش مغولان، فرهنگ ایرانی ـ اسلامی توانست مهاجمان را در خود هضم کند و حتی آنان را به پذیرش اسلام و تشیع سوق دهد.

رجبی‌دوانی با اشاره به نقش صفویان در تاریخ تشیع بیان کرد: اگر دولت صفوی شکل نمی‌گرفت، هیچ تضمینی وجود نداشت که امروز تشیع به‌عنوان مذهب رسمی ایران باقی بماند. رسمی شدن مذهب اهل بیت(ع) و دعوت از علمای بزرگ شیعه، به‌ویژه از جبل‌عامل لبنان، از اقدامات بنیادین این دوره بود.

وی افزود: شخصیت‌هایی چون محقق کرکی، شیخ بهایی، علامه مجلسی و فیض کاشانی، در پرتو حمایت دولت صفوی توانستند آثار علمی عظیمی پدید آورند که تا امروز منبع اصلی معارف شیعی است.

این پژوهشگر تاریخ اسلام با تأکید بر لزوم نگاه منصفانه به تاریخ گفت: هیچ دوره‌ای خالی از خطا و ضعف نبوده است، اما نباید به بهانه برخی اشتباهات، خدمات بزرگ دولت‌های شیعی در حفظ هویت دینی و عزت ملی ایران نادیده گرفته شود.

رجبی‌دوانی به بررسی برخی وقایع تاریخی ایران و تأثیر دخالت‌های خارجی پرداخت و بیان کرد: در دوره ناصرالدین‌شاه، برنامه‌ریزی‌هایی برای سفر به اروپا انجام شد و حتی وی محاسبه کرده بود که محرم و عاشورا در پاریس برگزار شود و روضه‌خوان خود را نیز همراه داشته باشد.

وی افزود: ناصرالدین‌شاه با وجود ضعف‌های ساختاری کشور، فردی آگاه و مطلع بود، چند زبان می‌دانست و روزنامه‌های خارجی را مطالعه می‌کرد، اما ایران درگیر بحران‌های داخلی و فشارهای خارجی از سوی انگلیس و روسیه بود.

این پژوهشگر تاریخ اسلام به تغییر نام بین‌المللی ایران اشاره کرد و گفت: نام جهانی ایران در جهان قدیم «پارس» یا «پرشیا» بود و حتی در دوره قاجار نیز جهان از ایران با عنوان پرشیا یاد می‌کرد. در دوره ناصرالدین‌شاه، روزنامه‌های فرانسه تصویر وی را با عنوان «امپراتور پرشیا» منتشر کردند و در آلمان نیز استقبال رسمی از او صورت گرفت.

رجبی‌دوانی خاطرنشان کرد: پس از روی کار آمدن رضاخان، نام ایران در سطح جهانی به‌طور رسمی جایگزین پرشیا شد. این تغییر اگرچه از منظر ملی‌گرایی قابل قبول است، اما در بستر تاریخی و جهانی، به‌عنوان حذف تدریجی هویت و جایگاه تاریخی ایران نیز قابل تفسیر است.

وی درباره سقوط قاجار و نقش انگلیس افزود: انگلیس در پی امتیازهای گسترده نفتی بود و چون احمدشاه قاجار حاضر به پذیرش شرایط ناعادلانه نشد، سرنگون شد. سپس رضاخان با حمایت انگلیس به قدرت رسید و برای نخستین بار در تاریخ ایران، یک قدرت خارجی در تعیین رئیس دولت دخالت مستقیم کرد.

این پژوهشگر تاریخ اسلام گفت: در دوره پهلوی، تحولات فرهنگی و اجتماعی مهمی رخ داد، اما در کنار آن، تلاش برای غربی‌سازی و تضعیف فرهنگ و هویت ملی شدت گرفت و برخی اقدامات، از جمله تغییر پوشش و محدودیت‌های فرهنگی، فاصله میان حکومت و مردم را افزایش داد.

رجبی‌دوانی با اشاره به کاهش استقلال فرهنگی و آموزشی در این دوره بیان کرد: بستن حوزه‌های علمیه، محدود کردن مناسک مذهبی و تلاش برای تغییر خط و زبان، از جمله سیاست‌های اثرگذار پهلوی بود.

وی به دوران پس از انقلاب اسلامی اشاره کرد و افزود: جمهوری اسلامی ایران توانست در عرصه‌های علمی و فناوری پیشرفت‌های قابل توجهی داشته باشد؛ توسعه فناوری هسته‌ای، پزشکی و صنایع دفاعی از نمونه‌های روشن این دستاوردهاست.

این پژوهشگر تاریخ اسلام با تأکید بر اهمیت آگاهی‌بخشی به نسل جوان گفت: باید تاریخ واقعی ایران، به‌ویژه در دوران پهلوی، نقش دخالت‌های خارجی و همچنین دستاوردهای انقلاب اسلامی، برای نسل جدید به‌روشنی تبیین شود تا تحت تأثیر روایت‌های یک‌سویه فضای مجازی قرار نگیرند.

رجبی‌دوانی تصریح کرد: جوانان علاوه بر یادگیری تاریخ، باید مهارت تحلیل و نقد را نیز بیاموزند تا در مواجهه با اخبار و روایت‌های یک‌طرفه بتوانند حقیقت را تشخیص دهند. این امر مستلزم تقویت سواد رسانه‌ای، پژوهش‌محوری و آشنایی با منابع معتبر است تا در برابر تبلیغات دشمنان مقاوم باشند.

وی با تأکید بر ضرورت مشارکت فعال جوانان در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی افزود: اگر جوانان در تولید محتوای فرهنگی، علمی و هنری حضور جدی داشته باشند، می‌توانند با زبان روز و خلاقانه، ارزش‌های انقلاب را به‌صورت جذاب و ماندگار منتقل کنند؛ امری که ضمن حفظ هویت ملی، امید و اعتماد به آینده را در جامعه تقویت خواهد کرد.

انتهای پیام