به گزارش ایکنا از البرز؛ رضا صالحی، عضو هیات علمی گروه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران روز دوشنبه، 20 بهمن ماه در نشست مشترک مسئولان دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با نماینده ویژه رئیس‌جمهوری در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور، با تشریح تجربه‌های جهانی در حوزه کشاورزی گلخانه‌ای، بر ضرورت بازنگری اساسی در الگوی توسعه این بخش در کشور تأکید کرد و گفت: توسعه موفق گلخانه‌ها بیش از هر چیز نیازمند فهم درست از اقلیم، انرژی و نقش دانش کاربردی است.

وی با اشاره به الگوهای بین‌المللی توسعه گلخانه‌ای اظهارکرد: برخلاف تصور رایج، بزرگ‌ترین و موفق‌ترین شهرک‌های گلخانه‌ای دنیا نه در مناطق معتدل، بلکه عمدتاً در اقلیم‌های خشک و کم‌بارش شکل گرفته‌اند؛ مناطقی که محدودیت منابع، آن‌ها را به سمت بهره‌وری حداکثری سوق داده است.

این مسئول با اشاره به تجربه جنوب اسپانیا افزود: این منطقه که از نظر اقلیمی شرایطی نزدیک به بیابان دارد، امروز میزبان بیش از ۶۵ هزار هکتار گلخانه فعال است و حدود ۷۵ درصد سبزی و صیفی مورد نیاز بازار اروپا از همین محدوده تأمین می‌شود. این موفقیت اتفاقی نیست، بلکه حاصل انتخاب هوشمندانه مکان، مدیریت دقیق انرژی و تمرکز بر تولید خارج از فصل با کمترین وابستگی به سوخت‌های فسیلی است.

این عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران ادامه داد: در بسیاری از کشورهای پیشرو، اساساً اجازه استفاده از انرژی‌های فسیلی در گلخانه‌ها داده نمی‌شود و توسعه بر پایه دمای طبیعی، تابش خورشید و طراحی اقلیم‌محور انجام می‌گیرد. همین نگاه سبب شده بهره‌وری اقتصادی و زیست‌محیطی در کنار هم محقق شود. این مدل در کشورهایی مانند ایتالیا و حتی برخی همسایگان ایران نیز اجرا شده، اما در داخل کشور ما توسعه گلخانه‌ای اغلب بدون توجه به مزیت‌های اقلیمی و به‌صورت پراکنده پیش رفته است.

صالحی با تأکید بر نقش دانشگاه‌ها در اصلاح این روند گفت: در کشورهای موفق، دانشگاه‌ها صرفاً نهاد آموزشی نیستند، بلکه مأموریت‌محور و کاملاً کاربردی عمل می‌کنند. دانش تولیدشده در دانشگاه مستقیماً وارد زنجیره تولید می‌شود و در خدمت شرکت‌ها و بهره‌برداران قرار می‌گیرد. ما نیز در دانشگاه تهران تلاش کرده‌ایم همین مسیر را دنبال کنیم و تمرکز اصلی خود را بر توسعه فناوری‌های عملیاتی در حوزه گلخانه قرار دهیم.

این مسئول یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این مجموعه را توسعه فناوری کشت پیوندی در سبزی و صیفی عنوان کرد و افزود: نزدیک به سه دهه است که به‌صورت مداوم روی پیوند محصولات سبزی و صیفی کار می‌کنیم. این فناوری امروز از مرحله پژوهش عبور کرده و به یک دستاورد اجرایی و تجاری تبدیل شده است که نتایج آن به‌صورت ملموس در مزارع و گلخانه‌ها دیده می‌شود.

این پژوهشگر با تشریح مزایای کشت پیوندی گفت: در این روش، تعداد بوته‌ها به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابد، اما عملکرد حفظ می‌شود یا حتی افزایش پیدا می‌کند. در عین حال مصرف آب تا حدود ۷۰ درصد کاهش می‌یابد، نیاز به سموم شیمیایی تقریباً به صفر می‌رسد و محصول نهایی از نظر سلامت و پایداری در سطح بالایی قرار می‌گیرد. این دقیقاً همان مسیری است که کشاورزی آینده باید در آن حرکت کند.

صالحی در بخش دیگری از سخنان خود به برخی برداشت‌های نادرست در حوزه مصرف آب اشاره کرد و گفت: متأسفانه در فضای عمومی، برخی محصولات به‌صورت کلیشه‌ای به‌عنوان محصولات آب‌بر معرفی می‌شوند. برای مثال، هندوانه اغلب به‌عنوان نماد مصرف بالای آب شناخته می‌شود، در حالی که محاسبات دقیق نشان می‌دهد مصرف آب این محصول در بسیاری موارد کمتر از محصولاتی مانند گوجه‌فرنگی است. نبود نگاه علمی و داده‌محور باعث شده این واقعیت‌ها به‌درستی برای جامعه تبیین نشود.

وی با اشاره به چالش شوری آب و خاک، به‌ویژه در مناطق ساحلی و جنوبی کشور، تصریح کرد: رویکرد غالب در دنیا این است که به‌جای حذف آب‌های شور یا اتکا به پروژه‌های پرهزینه شیرین‌سازی، باید یاد بگیریم چگونه با آب‌های بی‌کیفیت و شور کار کنیم. این یک تغییر پارادایم جدی در کشاورزی مدرن است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: ما در همین دانشکده توانسته‌ایم با استفاده از پایه‌های مقاوم و فناوری کشت پیوندی، تولید گوجه‌فرنگی را در شرایط شوری بسیار بالا و حتی تا ۱۰ هزار میکروموس ممکن کنیم. این دستاورد نشان می‌دهد که با تکیه بر علم و فناوری می‌توان محدودیت‌های طبیعی را به فرصت تبدیل کرد.

به گفته صالحی، تمامی این نتایج بر پایه داده‌های عددی، اندازه‌گیری‌های دقیق و استفاده از سنسورها به‌دست آمده و صرفاً ادعاهای کیفی نیست. این تجربیات امروز در بسیاری از گلخانه‌های مدیوم‌تک و های‌تک کشور، از جمله گلخانه‌هایی که از فناوری‌های پیشرفته خارجی بهره می‌برند، در حال انتقال و اجراست.

وی در ادامه به نقش نیروی انسانی اشاره کرد و افزود: یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های ما نیروی انسانی متخصص است؛ دانشجویان کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری که آموزش‌های مهارتی دیده‌اند و بدون آزمون و خطا وارد عرصه تولید می‌شوند. بخش قابل توجهی از این نیروها امروز به‌صورت مستقیم جذب بخش خصوصی شده‌اند و این نشان‌دهنده پیوند واقعی دانشگاه و صنعت است.

صالحی در پایان با تأکید بر لزوم انتقال دانش در میدان عمل گفت: ما معتقدیم دانش باید در کنار کشاورز و در مزرعه منتقل شود. به همین دلیل اجرای طرح‌های الگویی و ترویجی، به‌ویژه در مناطق جنوبی و سواحل کشور، در دستور کار ما قرار دارد تا کشاورزان بتوانند نتایج را به‌صورت عینی مشاهده کنند. دانشگاه تهران از نظر ظرفیت علمی، انسانی و اجرایی آمادگی کامل دارد و با برنامه‌ریزی منسجم می‌توان گام‌های مؤثری در مسیر توسعه کشاورزی پایدار و تقویت امنیت غذایی کشور برداشت.

انتهای پیام