به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، در نشستی که محتوای آن از کانال‌های مجازی منتسب به این مفسر قرآن کریم منتشر می‌شود، با موضوع «دعوت قرآن به عبرت‌آموزی انسان‌ها از گذشتگان (قسمت دوم)»، اظهار کرد: در تبیین مفهوم «سفر» در قرآن کریم، باید توجه داشت که خداوند این واژه را به معنای صرفِ گشت‌وگذار جغرافیایی به کار نبرده است. واژه «سفر» از ریشه «سَفَرَ» به معنای پرده‌برداشتن و آشکار شدن است. در زبان عربی، «سَفَرَ الصبح» به معنای آشکار شدن صبح و نمایان شدن حقیقت‌هاست. همچنین در کاربردهای لغوی، به زنی که آنچه باید پوشیده بماند را آشکار می‌کند «سافِر» گفته می‌شود. از همین رو، سفر در معنای حقیقی خود، نوعی کشف حقیقت و برداشته شدن پرده‌ها از واقعیت‌هاست.

وی افزود: به همین دلیل است که گفته شده «بسیار سفر باید تا پخته شود خامی»، زیرا انسان در سفر با برداشته شدن پرده‌ها، به شناخت‌هایی دست می‌یابد که پیش از آن از آن‌ها غافل بوده است. با این حال، قرآن کریم به‌جای واژه «سفر»، بیشتر از تعبیر «سیر» استفاده می‌کند و می‌فرماید: «سیروا فی الارض»؛ یعنی در زمین سیر کنید، نه صرفاً سفر کنید.

انصاری ادامه داد: تفاوت «سیر» و «سفر» در همین نکته نهفته است؛ «سفر» مفهومی خاص و محدود به جابه‌جایی جغرافیایی از نقطه‌ای به نقطه دیگر است، اما «سیر» مفهومی عام‌تر دارد. سیر می‌تواند سیر جغرافیایی باشد، اما می‌تواند سیر درونی، سیر انفسی و سیر در تاریخ و سرنوشت انسان‌ها نیز باشد. خداوند انسان را دعوت به «سیر» می‌کند تا در سرگذشت اقوام پیشین همچون عاد، ثمود، ساسانیان، اشکانیان و دیگر تمدن‌ها تأمل کند و ببیند چه شد که آنان به آن سرنوشت دچار شدند.

صاحب تفسیر مشکاة بیان کرد: این سیر، فرصتی برای شناخت ضعف‌ها و قوت‌ها و عبرت گرفتن از تاریخ است. انسان امروز اگرچه در آن دوران حضور نداشته، اما می‌تواند با مطالعه و مشاهده آثار به‌جا‌مانده، حقیقت را دریابد. 

وی گفت: خداوند این امکان عظیم را پیش روی بشر قرار داده تا از تجربه‌های پیشینیان بهره گیرد. این عبرت‌ها تنها مربوط به جوامع بزرگ تاریخی نیست، بلکه در زندگی فردی و اجتماعی نیز مصداق دارد. انسان می‌تواند در زندگی اطراف خود بنگرد و ببیند چه عواملی موجب فروپاشی یک خانواده شده است؛ خانواده‌ای که زمانی نماد خوشبختی بوده، اما اکنون گرفتار اختلاف، بی‌اعتمادی و فروپاشی شده است. این تأمل نشان می‌دهد که چه عواملی اخلاقی، اجتماعی یا رفتاری پایه‌های آن زندگی را متزلزل کرده و چه مداخلاتی سبب نابودی آن شده است.

انصاری تصریح کرد: امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در نهج‌البلاغه بر همین معنا تأکید می‌کند و می‌فرماید: خداوند برای شما عبرت‌هایی از سرگذشت پیشینیان قرار داده است. آنان لذت‌ها و بهره‌های کوتاه‌مدتی داشتند و پیش از آنکه مرگ گلوی آنان را بفشارد، در وسعت نعمت‌ها و امکانات می‌زیستند؛ اما این بهره‌مندی‌ها دیری نپایید و مرگ به‌سرعت آنان را فرا گرفت، پیش از آنکه به آرزوهای قلبی خود برسند.

صاحب تفسیر مشکاة اظهار کرد: حضرت در بیانی ادیبانه، مرگ را همچون عاملی معرفی می‌کند که ناگهان رشته آمال و آرزوهای انسان را می‌بُرد و کاخ خواسته‌های او را فرو می‌ریزد. همه فرصت‌ها، امکانات، لذت‌ها و موقعیت‌ها به یکباره از میان می‌رود و انسان درمی‌یابد که هیچ‌یک از آن‌ها پایدار نبوده است. همان حقیقتی که در ادبیات فارسی نیز آمده است: «آنچه دیدی برقرار خود نماند/آنچه هم بینی نماند برقرار».

وی افزود: امیرالمؤمنین(ع) در ادامه می‌فرماید: با وجود آنکه این افراد از سلامت جسم، فرصت و نعمت برخوردار بودند، هیچ اندوخته‌ای برای فردای خود فراهم نکردند و در زمان توانایی و عافیت، چیزی پیش نفرستادند. آنان در نخستین فرصت‌ها نیز عبرت نگرفتند و هنگامی که به پایان راه رسیدند، دیگر مجالی برای جبران باقی نمانده بود.

انصاری ادامه داد: این سخنان دعوتی آشکار به درک فرصت‌هاست؛ اینکه انسان باید در آغاز هر مرحله، حقیقت را دریابد و از زمان خود بهره ببرد، زیرا تأخیر در فهم و عمل، موجب حسرت خواهد شد. امیرالمؤمنین(ع) به‌گونه‌ای کنایه‌آمیز هشدار می‌دهد که فرصت‌ها به‌سرعت می‌گذرند و اگر انسان در زمان مناسب آن‌ها را درنیابد، در پایان راه جز پشیمانی نصیبی نخواهد داشت.

صاحب تفسیر مشکاة گفت: در مجموع، قرآن با دعوت به «سیر در زمین» و نه صرفاً «سفر»، انسان را به تأمل عمیق در تاریخ، جامعه و حتی زندگی فردی فرا می‌خواند؛ تأملی که نتیجه آن عبرت، رشد معرفتی و آمادگی برای آینده است، پیش از آنکه فرصت از دست برود.

انتهای پیام