به گزارش ایکنا، محمدهادی فلاح‌زاده، رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، 18 بهمن ماه در نشست علمی «هارمونی[هماهنگی] ادیان و مذاهب از منظر قرآن و جامعه‌شناسی» با بیان اینکه در جهان امروزی تنوع دینی و قومی و زبانی و فرهنگی به ویژگی ساختاری جوامع تبدیل شده است، گفت: این تنوع قومی و زبانی و فرهنگی ظرفیت جدی و بزرگی ایجاد کرده است و البته می‌تواند زمینه‌ساز تعارضات اجتماعی هم در صورت عدم مدیریت شود. در چنین شرایطی مفهوم هارمونی می‌تواند به عنوان الگوی پایدار همکاری، احترام متقابل، تنظیم مسالمت‌آمیز اختلافات تلقی شود که از اهمیت ویژه برخوردار است. 

فلاح‌زاده با بیان اینکه به وضعیت تعادل و هماهنگی نسبی در روابط بین افراد و گروه‌های مختلف، هارمونی گفته می‌شود، ادامه داد: هارمونی، تفاوت و تکثر قومی و دینی و فرهنگی را به رسمیت می‌شناسد و تعارضات را نه از طریق حذف و سرکوب بلکه از طریق مسالمت‌آمیز و نهادینه‌شده و قانونمند مدیریت و حل کند؛ مثلاً از طریق گفت‌وگو و مذاکره و یا از طریق نهادهای قانونی. هارمونی بر پایه احترام متقابل و پذیرش ارزش‌های مشترک است. ادیان ارزش‌های مشترکی دارند که اساساً منهای ادیان هم می‌تواند از سوی همه مورد احترام واقع شود. 

رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی ادامه داد: هارمونی نمی‌تواند خودجوش ایجاد شود و نیاز به طراحی و تقویت ساختارهای نهادی، هنجاری و ارتباطی دارد؛ ابتدا باید فرهنگ عامه به عنوان هنجار ایجاد و هنجارها تبدیل به قانون شود؛ ساختارهای نهادی و هنجاری، نظام آموزشی عادلانه را ایجاد می‌کند و هدف آن هم دستیابی به ثبات، انسجام و پیشرفت جمعی در عین حفظ تنوع باورها و مناسک است؛ قرآن کریم در مورد هارمونی، آن را بر پایه یکسری اصول فطری و نهادی می‌داند.

وی افزود: این اصول انسان‌ها را به زیست مسالمت‌آمیز ترغیب و هدایت می‌کند؛ یکی از این اصول، آن است که همه انسان‌ها موحد آفریده شده‌اند و در انسان‌ بودن یکسان هستند. در آیه 13 سوره حجرات فرموده است که من همه شما را شعبه شعبه آفریده‌ام تا همدیگر را بشناسید و بدانید برترین شما در نزد خدا با تقواترین شما است. در آیات دیگر هم فرموده است ما به بنی آدم کرامت بخشیدیم.

وی افزود: قرآن در مواردی ایها الناس را مخاطب خود قرار داده است و در مواردی یا ایها الذین آمنوا و در مورد اول، مخاطب او انسانی از یک فرهنگ و قوم و قبیله و … نیست و شامل همه بشریت است و در مورد دوم یعنی کسانی که ایمان آورده‌اند. خطاب بنی‌آدم هم عالم است. ویژگی دیگر اینکه آموزه‌های قرآنی در برابر اجبار و تحمیل مقاومت می‌کند و می‌فرماید: لا اکراه فی الدین یعنی انتخاب باید مبتنی بر عدم اکراه و اجبار باشد تا فرد بتواند عقیده خود را به باور درونی تبدیل کند. 

فلاحی بیان کرد: اندیشه باید در یک فضای گفتمانی به باور تبدیل شود و وقتی به باور تبدیل شد، منجر به عمل خواهد شد یا از ویژگی‌های دیگر روحیه مسالمت‌آمیز قرآن کریم دعوت حکیمانه به گفت‌وگو است و فرموده است با موعظه حسنه و جدال احسن با همدیگر گفت‌وگو داشته باشید. این نکات مستلزم رعایت عدالت در همه روابط حتی با غیرهم‌کیشان است.

روابط ابزاری و عاطفی

رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی با اشاره به برادر بودن مؤمنان براساس آیات قرآن کریم، تصریح کرد: در جامعه‌شناسی دو نوع رابطه بین افراد وجود دارد؛ احساسی و عاطفی که در بین افراد خانواده وجود دارد و روابط ابزاری که براساس یکسری منافع مشترک ایجاد می‌شود و ممکن است هر زمانی از بین برود؛ قرآن کریم در آیه، عدالت را نشانه قرب به خدا معرفی کرده است و عدالت را برای همه تجویز فرموده است نه اطرافیان و دوستان.

فلاح‌زاده بیان کرد: بنابراین قرآن کریم برای جوامع چند فرهنگی نسخه وحدت و عدالت و کرامت را تجویز و توصیه کرده است و قوم و نژاد و زبان را هخم در ذیل این مقولات مورد توجه قرار داده است و طرد و تحقیر دیگران را نفی فرموده است؛ قرآن کریم تأکید دارد که ما برتری به بنی آدم دادیم و صفت کرامت را به خود نسبت می‌دهد و از طرفی اجبار در دین را هم نفی فرموده است یعنی انسان باید با شناخت، راه درست را انتخاب کند و راه درست تحمیلی نیست. 

وی افزود: اصل دعوت به موعظه حکیمانه هم برای گفت‌وگوی مبتنی بر خرد و عقلانیت و استدلال نیکو و عادلانه هم در آیات قرآن مورد تأکید قرار گرفته است. این مجموعه اصول در جامعه‌شناسی با مفاهیم کلیدی مانند سرمایه اجتماعی همخوانی دارد؛ سرمایه اجتماعی دو مؤلفه مهم دارد که یکی اعتماد عمومی است و اگر اعتماد در یک جامعه باشد و نهادینه شود و امید هم وجود داشته باشد، خیلی از مشکلات هم قابل حل خواهد بود.

رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب با بیان اینکه چسبندگی جامعه به اعتماد و احترام متقابل است، اظهار کرد: اعتماد و احترام موجب پذیرش یکدیگر و عدالت در روابط با همدیگر و نگاه جامع داشتن به اصول و ارزش‌های مشترک می‌شود که از آموزه‌های قرآنی است.

وی تأکید کرد: دو جامعه‌شناس مطرح از جمله هابرماس به نقش زبان و گفت‌وگوی صادقانه در ایجاد تفاهم و ساماندهی امور جامعه تأکید دارد و جهان را بین جهان زیست و جهان نظام تشبیه کرده است و جهان زیست را حوزه فرهنگی و روابط بین انسان‌ها می‌داند و حوزه نظام را هم مسائل اقتصادی و بروکراسی و …؛ خطر مدرنیته آن است که عدالت و احترام متقابل و ارزش‌های مشترک را زیر پا بگذارد و زیست نظام‌وار بر زیست انسانی غلبه کند. 

فلاح‌زاده اظهار کرد: کنش ارتباطی عامل همبستگی است و می‌تواند بین انسان‌ها روابط همدلانه ایجاد کند زیرا مبتنی بر اصول مشترک است.

انتهای پیام