امام علی(ع) شخصیتی است که در همه مذاهب اسلامی و حتی فراتر از مرزهای دینی، مورد احترام و ستایش قرار دارد. او نه‌تنها در مکتب اهل‌بیت(ع) بلکه در نگاه اندیشمندان مسلمان و غیرمسلمان، به‌عنوان محور معنویت، عدالت و انسانیت شناخته می‌شود و این بُعد الهی و انسانی از شخصیت امام علی(ع) حقیقتی است که کمتر کسی در آن تردید دارد.

مهم نیست که خلافت و رهبری ظاهری ایشان تنها برای چند سال کوتاه تحقق یافت، اما خلافت و رهبری باطنی علی(ع) هرگز متوقف نشد و تا به امروز ادامه دارد، زیرا تمام سلسله مراتب معنویت در نهایت به کسی جز وی ختم نمی‌شود و این نشان می‌دهد که شخصیت الهی امام علی(ع) فراتر از فرقه یا مکتب فکری خاص است و خلافت درونی ایشان همچنان بر تمام نهادهای مختلف معنویت حاکم خواهد بود.

شگفت‌انگیزترین نکته درباره ایشان آن است که اندیشه و پیامشان با وجود دوران بسیار کوتاه حکومت سیاسی، توانست مشروعیت و حقانیت رهبری او را نه‌تنها بر امت اسلامی، بلکه بر وجدان بشریت اثبات کند.

امام علی(ع)، تنها رهبر سیاسی یا پیشوای دینی نیست، بلکه او صدای عدالت انسانی است و این حقیقت را حتی اندیشمندان غیرمسلمان نیز دریافته‌اند. عنوان کتاب مشهور نویسنده مسیحی لبنانی، جُرج جُرداق، یعنی «امام علی، صدای عدالت انسانی» گواهی روشن بر این نگاه جهانی است. در مکتب علی(ع)، انسان پیش از هر عنوانی، «انسان» است. کرامت انسانی در نگاه او وابسته به دین، نژاد، قومیت یا وضعیت مالی نیست و هر انسانی، صرفاً به‌دلیل انسان بودن، شایسته احترام و عزت است.

امام علی(ع) محدود به جغرافیا یا دین خاصی نیست، بلکه او قهرمان بشریت است. ما با افتخار خود را پیرو او می‌دانیم، اما حقیقت تلخ این است که هنوز فاصله زیادی با آرمان‌ها و سبک زندگی علوی داریم. یکی از روشن‌ترین اسناد اندیشه انسانی ایشان، نامه تاریخی وی به مالک اشتر، فرماندار مصر است. در این نامه، امام علی(ع) به‌صراحت بر کرامت انسان تأکید می‌کند و جمله‌ای می‌فرماید که قرن‌ها جلوتر از زمان خود است: «مردم دو دسته‌اند: دسته‌ای برادر دینی تو و دسته‌ای دیگر در آفرینش همانند تو هستند». آیا می‌توان عبارتی یافت که عمیق‌تر و صریح‌تر از این، از برابری و عزت انسانی سخن بگوید؟

ایشان درباره فقر تعابیر بسیار تکان‌دهنده‌ای دارد و فقر را «مرگی بزرگ‌تر» می‌داند و می‌فرماید: «فقر، انسان را در وطن خود غریب می‌کند.» یعنی وقتی انسان در خانه و سرزمین خود فقیر باشد، با او مانند بیگانه رفتار می‌شود.

مبارزه با فقر؛ اولویت حکومت علوی

یکی از اصلی‌ترین اهداف امام علی(ع) در دوران حکومتش، مبارزه با فقر بود. برخلاف برخی حاکمان پیش از خود، او علاقه‌ای به فتح سرزمین‌ها نداشت. در فرهنگ امام(ع)، «قدرت» نه در وسعت جغرافیا، بلکه در آبادانی زندگی مردم معنا پیدا می‌کند. بزرگ‌ترین درد ایشان، شکاف عمیق بین فقیر و غنی بود؛ شکافی که در دوران پیش از حکومت او شکل گرفته بود. در دوران پیامبر اکرم(ص)، جامعه اسلامی مدینه فاقد طبقات اقتصادی شدید بود، اما پس از آن، با گسترش فتوحات و انباشت ثروت در بیت‌المال، طبقه‌ای بسیار ثروتمند و در مقابل، طبقه‌ای بسیار فقیر پدید آمد و این وضعیت برای امام علی(ع) قابل تحمل نبود.

وقتی امام(ع) با اکراه خلافت را پذیرفت، قاطعانه اظهار کرد که اگر پیمان مقدس بین خداوند متعال و بزرگان نبود، این مقام حکومت را نمی‌پذیرفت! فرمان الهی به علما حکم می‌کند که در برابر این شکاف فاحش و شکاف رو به گسترش بین دارا و ندار سکوت نکنند و بنابراین امام(ع) با این فقر مبارزه کرد که بزرگترین چالش او بود، جایی که جامعه به طبقات تقسیم شده است.

ریشه‌های فقر از نگاه امام علی(ع)

امام علی(ع) فقر را تنها نتیجه بی‌عدالتی نمی‌داند و با صراحت از تنبلی، بی‌مسئولیتی و بی‌تفاوتی اجتماعی نیز به‌عنوان ریشه‌های فقر یاد می‌کند. این هشدار، متوجه همه ماست. وی می‌فرماید اگر کسی زمین و آب در اختیار داشته باشد و باز هم فقیر بماند، نعمت الهی از او دور شده است. در همین راستا، پیامبر اکرم(ص) نیز می‌فرمایند برخی گناهان با نماز، روزه و صدقه جبران نمی‌شوند، بلکه تنها با تلاش برای کسب روزی حلال پاک می‌شوند.

امام علی(ع) بارها تأکید کرد که فقر، نتیجه توزیع ناعادلانه ثروت نیز هست و معتقد است اگر ثروتمندان به مسئولیت اجتماعی خود عمل کنند، هیچ انسانی گرسنه نخواهد خوابید.

منبع: بنیاد اهل بیت (ع) آفریقای جنوبی (آفوسا)

انتهای پیام