به گزارش ایکنا، در حالی به ایام اعتکاف سال جاری نزدیک می‌شویم که در خصوص مساجد با یک تناقض بزرگ در کشور مواجهیم؛ در حالی که در طول سال بسیاری از مساجد با کاهش تعداد نمازگزاران مواجه هستند و حتی برخی از مساجد در طول روز بسته بوده و ساعات محدودی برای اقامه نماز باز می‌شوند، در ایام اعتکاف با کمبود مساجدی که امکانات برگزاری مراسم اعتکاف را دارند، روبه‌رو هستیم.  

براساس نظر فقها، اعتکاف باید در مساجد جامع برگزار شود؛ اما همه مساجد جامع ما امکانات لازم برای برگزاری اعتکاف را ندارند. بسیاری از این مساجد دارای امکانات پخت و پز و وسایل نگهداری غذا نیستند، سرویس‌های بهداشتی و حمام مناسب برای اقامت شبانه‌روزی معتفکان ندارند، وسایل گرمایش و سرمایش آنها مناسب نیست، مناسب‌سازی نشده‌اند و عملاً تردد برای افراد مسن، معلولان و بانوانی که صاحب فرزند هستند و می‌خواهند فرزند خود را در ایام اعتکاف در کنار خود داشته باشند بسیار دشوار است. شبستان‌های مساجد فضای کافی برای تعداد معتکفان را ندارد و یا قسمت بانوان و آقایان طوری طراحی نشده است که امکان برگزاری مراسم اعتکاف برای بانوان و آقایان میسر باشد.

از سوی دیگر با توجه به اینکه اعتکاف زمانی برای خلوت‌نشینی است، بسیاری از مساجد امکان اینکه برای معتکفان فضایی شخصی فراهم کنند را ندارند و از همه مهم‌تر مسائل بهداشتی مساجد در ایام اعتکاف است. فرش‌ها، پتوها، بالش‌ها و فضاهای بهداشتی مساجد قبل از اعتکاف باید شسته شود و در صورتی که در طول اعتکاف مشخص شود فردی دچار سرماخوردگی یا آنفولانزا شده، در صورتی که امکان خروج از مسجد را ندارد (فردی که دو روز معتکف بوده، باید روز سوم نیز معتکف باشد)، باید امکان حضور فرد بیمار در فضایی دور از سایر معتکفان پیش‌بینی شود.

در همین راستا ایکنا در خصوص شرایط مساجد کشور و میزان آمادگی آن‌ها برای برگزاری مراسم اعتکاف، با حجت‌الاسلام سید ناصرالدین نوری‌زاده، استاد دانشگاه امام صادق(ع) و کارشناس مسجد به گفت‌وگو پرداخته است.

وی در پاسخ به این پرسش که «آیا مساجد ما آمادگی پاسخگویی به تقاضای مردم برای اعتکاف را دارند؟» گفت: براساس مبانی دینی، همه مساجد شرایط برگزاری اعتکاف را ندارند. توصیه‌ای که شده، این است که اعتکاف در مساجد جامع هر محل برگزار شود و ظرفیت مساجد جامع ما نیز به حدی است که می‌تواند عمده درخواست‌های مردمی را که قصد اعتکاف دارند، پاسخگو باشد.

وی ادامه داد: اما اگر افرادی بخواهند در مراکز بزرگتری مانند آستان قدس رضوی یا برخی از حرم‌های اهل‌بیت(ع) و نظایر آن معتکف شوند، با توجه به ثبت‌نام‌هایی که صورت می‌گیرد، در صورت زیاد بودن درخواست‌ها، از بین متقاضیان قرعه‌کشی می‌شود و اعتکاف در این اماکن خاص، امتیازی برای افراد منتخب محسوب می‌شود. البته در برخی از مصلی‌ها نیز شرایط اعتکاف فراهم شده است.

حجت‌الاسلام نوری‌زاده با تأکید بر اینکه اعتکاف عملی مستحبی است و تنها در صورتی که فردی نذر کرده باشد که معتکف شود، بر او واجب می‌شود و نیز اگر فردی دو روز معتکف شد، بر او واجب است که روز سوم را نیز اعتکاف کند ـ‌ گفت: شرایط برای برگزاری اعتکاف در غالب مساجدی که برای این امر در نظر گرفته شده، فراهم است. با این حال، از آنجا که اعتکاف ابزار و لوازمی از قبیل تهیه افطاری و سحری و پذیرایی از معتکفان را می‌طلبد، امکان میزبانی از این مراسم برای همه مساجد مهیا نیست. اما امیدواریم شرایط در همه مکان‌هایی که شرعاً امکان برگزاری اعتکاف در آن‌ها وجود دارد، برای این عمل مستحبی و مطلوب فراهم شود.

وی در پاسخ به این پرسش که «بهترین روش تأمین مالی برای تجهیز مساجد و تأمین ملزومات برگزاری مراسم اعتکاف چیست؟» گفت: از آنجا که اعتکاف عملی مستحبی است، خود افراد نیز دوست دارند در آن نقش داشته باشند. بهترین حالت، تأمین بودجه به‌شکل مشارکتی است؛ یعنی هم مساجد برخوردار در طول سال، مبالغی را برای برگزاری مراسم اعتکاف پس‌انداز کنند، هم دولت در این زمینه کمک کند و هم مردم در این امر مشارکت داشته باشند. حتی اگر کسی نذری دارد، می‌تواند نیت خود را «رسیدگی به امور معتکفان» یا «پرداخت هزینه‌های تجهیز مساجد برای اعتکاف» قرار دهد تا بتوانیم نیاز همه افرادی را که می‌خواهند معتکف شوند، برآورده کنیم.

کالبد مساجد را برای استفاده عموم مردم مهیا کنیم

حجت‌الاسلام نوری‌زاده در خصوص مناسب‌سازی مساجد برای فراهم کردن امکان اعتکاف برای عموم مردم، از جمله افراد مسن، افراد دارای معلولیت، بانوان دارای فرزند خردسال و … گفت: همه ما اذعان داریم که کالبد مساجد باید برای استفاده همه اقشار جامعه – نه‌تنها برای اعتکاف، بلکه برای استفاده عموم مردم در طول سال – مهیا شود.

وی تصریح کرد: هر مجموعه‌ای به اندازه وسع و توانمندی‌اش باید در امر مناسب‌سازی مساجد مشارکت کند. البته دولت و شهرداری‌ها نیز در راستای بهینه‌سازی کالبد مساجد کمک می‌کنند و خیرین و مردم محله‌ها نیز در این زمینه فعال هستند.

برنامه‌های مساجد نباید مغایر با خلوت معتکفان باشد

این کارشناس، اعتکاف را فرصت مناسبی برای برقراری ارتباط دائمی مردم با مساجد دانست و گفت: اعتکاف یک فضای معنوی است و می‌تواند فرصت فرهنگی ارزشمندی برای مساجد فراهم کند. دعوت از سخنرانان مناسب در این ایام، ارائهٔ خوراک فکری مطلوب از جمله کتاب‌هایی مناسب برای مطالعه، از جمله اقدامات مؤثر در این زمینه است. البته باید در نظر داشت که اعتکاف به معنای درنگ کردن، خلوت و گوشه‌نشینی است. مساجد باید برنامه‌های فرهنگی ایام اعتکاف را طوری تنظیم کنند که با خلوت و سکوت مورد نیاز معتکفان در این ایام مغایرتی نداشته باشد.

وی اظهار کرد: اعتکاف یعنی انسان خود را در مسجد از غیرِ خدا منصرف و به خدا متصل کند. در اعتکاف، مردم روزه می‌گیرند، عبادت می‌کنند و ادعیه مفاتیح را مرور می‌کنند. در قرآن نیز کلمه «اعتکاف» در سوره مبارکه بقره، آیات ۱۲۵ و ۱۸۷ بیان شده است. در آیه ۱۲۵ سورهٔ بقره، خداوند می‌فرماید: «وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهیمَ وَ إِسْماعیلَ أَنْ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطَّائِفینَ وَ الْعاکِفینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ»؛ و ما به ابراهیم و اسماعیل فرمان دادیم که خانه‌ام را برای طواف‌کنندگان و معتکفان و رکوع‌کنندگان و سجده‌کنندگان پاک و پاکیزه کنید. در آیهٔ ۱۸۷ سورهٔ بقره نیز می‌فرماید: «وَ لا تُباشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِی الْمَساجِدِ»؛ و در حالی که در مساجد معتکف هستید [با همسران خود]درنیامیزید. آیهٔ اول مربوط به اعتکاف در مسجدالحرام و آیهٔ دوم ناظر به اعتکاف در تمامی مساجد است. بنابراین، پاکسازی و آماده‌سازی مساجد از حیث ظاهری و پرهیز از تزئینات محیطیِ زائد، امری مهم است و باید مورد توجه برنامه‌ریزان فرهنگی مراسم اعتکاف قرار گیرد. بیان فلسفه و آداب اعتکاف و عبادت برای معتکفان نیز از دیگر اقداماتی است که باید در این ایام انجام شود.

اعتکاف بله؛ کناره‌گیری از اجتماع خیر 

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه اسلام نمی‌خواهد فرد را از جامعه دور کند و حتی معتکفان برای کارهای ضروری و عاطفی (مانند عیادت از بیماران، تشییع جنازه یا تهیه غذا) می‌توانند از مسجد خارج شوند، گفت: اسلام با رهبانیت و کناره‌گیری از اجتماع به صورتی که در برخی ادیان دیگر مرسوم است، مخالف است. رهبانیت در اسلام وجود ندارد؛ منتها انسان برای تعمیق توجه به خداوند و کاستن از تعلقات و فاصله‌هایی که به دلیل انس با مادیات و جامعه بین او و خالقش به وجود آمده، نیازمند خلوت کردن و راز و نیاز با خدای متعال است و اعتکاف راهی برای تحقق این خلوت است.

وی با تأکید بر اینکه باید چنان معتکف شویم که مورد رضایت خداوند باشد و برنامه‌های ایام اعتکاف نیز خلوت آنان را برهم نزند، گفت: برنامه‌های جمعی مساجد، از جمله سخنرانی‌ها، نباید بیش از یک تا دو ساعت از وقت معتکفان را بگیرد.

حجت‌الاسلام نوری‌زاده افزود: اگر معتکفان بتوانند، خوب است که در این سه روز قرآن را ختم کنند؛ یعنی روزانه با ده جزء قرآن مأنوس شوند و نمازهای مستحبی مانند نماز سلمان و اعمال اُم‌داوود را نیز به جای آورند. همچنین، اعتکاف فرصت مناسبی برای اندیشیدن، تأمل و تفکر است. یکی از بزرگ‌ترین عبادت‌ها تفکر است که حتی یک لحظه یا یک ساعت از آن می‌تواند از عبادت یک سال یا هفتاد سال برتر باشد؛ زیرا همین توجه، انسان را از غفلت‌هایی که ممکن است در طول عمرش رخ دهد، بیرون می‌کند.

وی به معتکفان یادآوری کرد که عبادت در همین ایام می‌تواند در قالب خدمت به خلق و توجه به کوچک‌ترها، سالمندان و نیازمندان محقق شود. این ایام همچنین می‌تواند فرصتی برای تمرین کاهش وابستگی به تلفن همراه، کاستن از حضور در شبکه‌های اجتماعی و توجه بیشتر به خدا، نماز، عبادت، قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و دعا باشد.

انتهای پیام