زندگی حضرت فاطمه(س) با وجود عمر کوتاه ایشان، اوراقی سراسر معرفت، محبت، احترام و تواضع در تاریخ است. ویژگی‌های ایشان در تعامل با اطرافیانشان اعم از خانواده، همسایگان و سایر مردم درخشان و درس‌آموز است. ضرورت شناخت این الگوی ارزشمند و الهام بخش که شاگرد بلاواسطه رسول الله(ص) بودند، می‌تواند برای کودک و نوجوان فرصتی برای شناخت عمیق اسلام باشد.

آثار زیادی در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با موضوع شناخت ائمه معصومین برای مخاطب کودک و نوجوان منتشر شده است، اما سهم حضرت فاطمه(س) در بین این آثار چه قدر است. متن زیر گفت‌وگو با مسلم ناصری، سید سعید هاشمی و مجید ملامحمدی، سه نویسنده برجسته کودک و نوجوان درباره میزان بهره مندی از ظرفیت داستان‌ کودک و نوجوان برای معرفی این بانوی بزرگ است. 

ایکنا _ لطفا قدری درباره آثار کودک و نوجوان که با موضوع زندگی و سیره حضرت فاطمه(س) نگارش یافته‌اند توضیح دهید. چه قدر این آثار توانسته‌اند در ارتباط با مخاطب خود موفق عمل کنند؟

مسلم ناصری، نویسنده کودک و نوجوان درباره آثار منتشر شده داستان کودک با موضوع حضرت فاطمه(س)، گفت: نویسندگان زیادی درباره حضرت زهرا(س) اثر نوشته‌اند که معروف‌ترین آنها کتاب «کشتی پهلوشکسته» از سید مهدی شجاعی است. علاوه بر این ایشان، نویسندگان زیادی طبع آزمایی کردند. این آثار غالبا با نگاه مذهبی و تاریخی نوشته شده است.

وی افزود: غالبا مجموعه‌هایی که به زندگانی چهارده معصوم(ع) می پردازند، به زندگی حضرت زهرا(س) نیز در کنار سایر معصومین پرداخته و تلاش کرده‌اند که ویژگی‌ها و فضایل حضرت را به تصویر بکشند. با توجه به تقدسی که شخصیت ائمه(ع) دارد، نویسندگان کودک و نوجوان سعی می‌کنند اثر خود را بر مبنای اطلاعات تاریخی و مذهبی موثق بنگارند؛ در داستان ما به مستند بودن اطلاعات درباره زندگی ائمه(ع) نیاز داریم برخلاف شعر که شاعران می‌توانند با نگاه شاعرانه و خیال انگیز حضرت را توصیف کنند.

ایکنا _ چه ظرفیت‌هایی در سیره و زندگی حضرت زهرا(س) برای طراحی داستان کودک و نوجوان وجود دارد؟ 

نویسنده کتاب «پیراهن دوستی» ادامه داد: گرچه اطلاعات محدود تاریخی درباره حضرت فاطمه(س)، می‌تواند دست و پای نویسنده را در چنین موضوعاتی ببندد، اما در کنار آن چیزی که به نویسنده کمک می‌کند، خیال و پرداختن به موضوع به گونه‌ای متفاوت است. این محدودیت‌ها را می‌توان تا جایی که تحریف ایجاد نکند با خیال برطرف کرد، چون هدف ما خلق اثر پژوهشی یا علمی نیست، هدف خلق داستان است. 

وی با بیان اینکه هر اثر و نوشته‌ای باید متناسب با زمانه باشد، گفت: این سخن امام علی(ع) است که فرمودند فرزندان خود را برای زمانه تربیت کنید. نویسنده متأثر از زمانه خود است. برای مثال اگر آثار مربوط به حضرات معصومین(ع) و به ویژه حضرت زهرا(س) را در دوره صفوی با دوره کنونی مقایسه کنید، این تفاوت روشن می‌شود. شاید در برخی از آثار در آن زمان به دلیل فضای مردانه‌ای که وجود داشت، نامی از حضرت زهرا(س) برده نمی‌شد.

ناصری، تعامل با مخاطب کودک و نوجوان به ویژه دختران و نوع نگاهشان به حوادث جهان پیرامون را برای نویسندگان این حوزه حائز اهمیت دانست و گفت: سیره حضرت زهرا(س) ظرفیت این را دارد که بتوانیم در باب پرسش‌های کودکان و نوجوانان بر مبنای آن آثاری خلق کنیم؛ برای مثال در حوزه حق و مطالبه آن، موضوع فدک قابل طرح است. در حوزه حجاب، در حوزه رفتار با پدر، فرزندپروری، عبادت، کار و تلاش و … می‌شود زندگی ایشان را از زوایای مختلف برای کودک و نوجوان روایت کرد.

نویسنده کتاب «پیراهن دوستی» و «عروس مهربان» همچنین گفت: لازم است نویسندگانی که می خواهند در این موضوع اثر داستانی برای کودک و نوجوان خلق کنند، علاوه بر تسلط بر فن داستانویسی به منابع تاریخی هم آشنایی داشته و شم تاریخی داشته باشند تا بتوانند زندگی گذشتگان را به گونه‌ای جذاب، همراه با نگاه درست و متناسب با مخاطب امروز روایت کنند. 

ایکنا _ میزان آثار فاطمی برای مخاطب کودک و نوجوان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

همچنین سید سعید هاشمی، نویسنده کتاب «آتش بر دامن ماه» نیز در اینباره گفت: داستان فاطمی در عرصه کودک و نوجوان خیلی کم است؛ نه تنها رمان، حتی داستان کوتاه و شعر هم نداریم. در این زمینه ضعف داریم. شاید دلیلش این باشد که شاعران و داستان نویسان کودک و نوجوان ما، آشنایی با کافی با موضوع ندارند؛ یعنی برای مثال مسأله زندگی و سیره حضرت فاطمه(س) به اندازه‌ موضوع امام رضا(ع) و امام حسین(ع) تبلیغ نشده است. 

این نویسنده گفت: درباره زندگی حضرت زهرا(س) در حوزه کودک و نوجوان کارهای کوچکی انجام شده است، اما کافی نیست و می‌تواند بیش از این باشد.

ایکنا _ با توجه به انتشار اثر اخیر شما با عنوان «آتش بر دامن ماه» درباره وقایع شهادت حضرت زهرا(س) قدری از تجربه خود در نگارش این رمان بفرمایید.

وی درباره تجربه نگارش کتاب «آتش بر دامن ماه» گفت: این کتاب در مورد شهادت حضرت زهرا(س) است. روایت آن از زمان رحلت رسول اکرم(ص) آغاز می‌شود؛ یعنی زندگی حضرت زهرا(س) را در ۹۵ روز پس از پیامبر(ص) روایت می‌کند. واقعه شهادت حضرت فاطمه(س) گسترده است و با یک راوی مشکل می‌شد همه وقایع را روایت کرد، از این رو کتاب از دیدگاه افراد مختلفی از دوستان و دشمنان حضرت روایت شده است و هر یک از آنها گزارش گونه درباره آن روزها سخن می‌گوید.

هاشمی گفت: درباره حضرت فاطمه(س) کتابی که به صورت جامع تمام ماجراهای زندگی حضرت(س) را بیان کرده باشد، نوشته نشده است، اما داستان‌های کوتاهی داریم که درباره بخش‌های مختلف زندگی ایشان نوشته شده است.

این نویسنده کودک و نوجوان با بیان اینکه همه بزرگان دینی برای ما الگو هستند و سبک زندگی آنها می‌تواند مورد استفاده کودکان و نوجوانان ما باشد، گفت: زندگی حضرت فاطمه(س) در عرصه رابطه فرزند و پدری به دلیل محبتی که نسبت به رسول الله(ص) داشتند، در زمینه مادری و تربیت فرزند و … می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد که مهم‌ترین آنها دفاع ایشان از حریم ولایت است.

ایکنا _ لطفا قدری از آثار خود با موضوع زندگی و سیره حضرت زهرا(س) بفرمایید.

مجید ملامحمدی، نویسنده کتاب «داستان‌هایی از زندگی حضرت فاطمه زهرا(س)» نیز با اشاره به داستان‌های خود که با محوریت زندگی حضرت زهرا(س) در مجلات و در قالب کتاب به چاپ رسانده است، گفت: رمانی به نام «باغ مقدس» نوشته‌ام که قرار است به زودی چاپ شود. این کتاب به ماجرای فدک و زندگی حضرت زهرا(س) می‌پردازد. عمده داستان در شهر مدینه است و درباره خانواده‌ای است که به حضرت زهرا(س) علاقه زیادی دارند و در باغ فدک به ایشان خدمت می‌کنند.

وی ادامه داد: داستان‌های دینی ما نسبت به مخاطب و جمعیت چند میلیونی کودک و نوجوان ما کم است. هر چند نویسندگان کودک و نوجوان برجسته‌ای داریم که آثار خوبی در زمینه دینی نوشته‌اند و آمادگی دارند آثار بهتر و قوی‌تری بنویسند، اما نیاز داریم آثار بیشتری به ویژه درباره زندگی حضرت فاطمه زهرا(س) بنویسیم. نیاز داریم رمان‌های متفاوتی درباره ایشان و سختی‌های دوران کوتاه  زندگی ایشان نوشته شود.

ایکنا _ به نظر شما چگونه می‌تواند به خلق بیشتر آثار کودک و نوجوان در این زمینه کمک کرد؟ 

ملامحمدی گفت: یکی از راه‌هایی که می‌تواند در تولید بیشتر اثر و محتوا تأثیر بگذارد، حمایت ویژه ناشران و متولیان فرهنگی از این موضوع است. آنها می‌توانند نویسندگان را دعوت به کار کنند و بستر لازم را فراهم بیاورند. 

این نویسنده ادامه داد: با اینکه ما مطالب تاریخی کمی از زندگی حضرت زهرا(س) در اختیار داریم و احادیث روایت شده از ایشان هم زیاد نیست، ولی همین مقدار از حکایت‌های زندگی پربار و احادیث گرانبهای ایشان، درس‌های فراوانی برای کودک و نوجوان ما دارد.

وی افزود: یعنی پیام‌های آسمانی آن زندگی می‌تواند مبنع آثار نویسندگان در جهات مختلف تاریخی و سبک زندگی متناسب با کودک و نوجوان امروز باشد. بنابراین ظرفیت‌های مطلوب و کافی برای خلق اثر در زندگی ایشان وجود دارد.

ملامحمدی اظهار کرد: افراد نوقلم می‌توانند از این موضوعات ارزشمند بهره ببرند. سبک تاریخی، زندگینامه داستانی، داستان امروزی بر اساس احادیث حضرت زهرا(س) سبک‌هایی هستند که این فرصت را برای نویسنده فراهم می‌کند تا با زاویه دیدهای مختلف و در ژانرهای مختلف کودک پسند، آثار خود را خلق کند تا بتوند این خلأ درباره آثار ارزشمند درباره زندگی حضرت فاطمه(س) را پر کند. ما می‌توانیم برای مخاطبان به ویژه دخترانمان کارهای بسیاری را در این زمینه انجام دهیم تا تأثیر بسزایی در زندگی آنها داشته باشد. 

انتهای پیام