به گزارش ایکنا، زنان با نوآور‌ی‌های خود در عرصه فنون نگارش و تألیف و نیز با دستاوردهایی که از برتری در هنر کتابت و خوشنویسی به‌دست آوردند، جایگاه ویژه‌ای را در جامعه عرب به دست آوردند. بسیاری از زنان نیز به فراگیری دانش پرداختند و به دانشمندان نامداری تبدیل شدند.

برخی هم به کتابت قرآن و کتاب‌های دیگر از جمله کتاب‌های تاریخی، روایی، ادبی و شعر به شیوه‌ای دلپذیر و در نهایت زیبایی روی آوردند، و پس از آن نسخه‌های رونویس شده خود را به منظور تصحیح اغلاط و لغزش‌های خود با دیگر دست‌نوشته‌ها مقابله کردند. دولتمردان و حکمرانان نیز به دلیل توانایی چشمگیر زنان در نگارش، به شمار زیادی از آنان برای نوشتن متن پیمان‌نامه‌های سیاسی‌ اعتماد کردند.

در دوران حکومت صنهاجیان در تونس، «دُرّه»، کاتب دربار بود و شهرت زیادی به دست آورد، و از آثار بی‌‌مانند او «مصحف پرستار» یا «مصحف دایه» است. شماری از کنیزان بیگانه نیز به دربار بنی‌زیری راه یافته بودند. یکی از آنان کنیزی بیزانسی بود که در روزگار امیر منصور صنهاجی به دست دزدان دریایی به اسارت درآمد. او ابتدا به مهدیه و سپس به قیروان برده شد، و امیر منصور او را خرید و نامش را به فاطمه تغییر داد. او کنیزی تیزهوش بود و امیرمنصور سرپرستی پسرش بادیس را به او سپرد، و از این رو وی به «فاطمه دایه» شهرت یافت. چون حکومت به امیر معز، پسر بادیس رسید از آن رو که فاطمه آموزگار و دایه پدر او بود، به او جایگاه و منزلتی والاتر بخشید.

فاطمه چندین کتاب نفیس و نادر و قرآن تذهیب‌شده وقف مسجد عقبه در قیروان کرد که برخی از آنها همچنان در کتابخانه قدیمی تونس موجود است. شماری از این قرآن‌ها با آب طلا نوشته شده و یکی از آنها نیز به خط دُرّه است.

قرآن پرستار یا مصحف حاضنه(پرستار) نسخه‌ای کهن از قرآن کریم در اندازه‌ای بزرگ است که به توصیه فاطمه به خط درّه، بانوی کاتب قرآن دربار، بر روی پوست نوشته شد و تذهیب و اعراب آن  به درخواست فاطمه توسط علی بن احمد الوراق قیروانی، انجام شد. 

این قرآن زیر نظر درّه، بانوی کاتب قرآن که در آن زمان در بارگاه معز خوشنویسی می‌کرد بازبینی شد، سپس فاطمه آن را برای محافظت از آسیب‌دیدن در مسجد جامع عقبه در قیروان در صندوق چوبی بزرگی نگهداری می‌کرد.

فاطمه در سال ۴۲۰ ﻫ/ ۱۰۲۹ م از دنیا رفت، ولی قرآنی که به سفارش او نوشته شده همچنان موجود است.   

این نسخه خطی قرآن پس از استقلال تونس در سال ۱۹۵۶ میلادی، به ثبت رسید و برای مراقبت و مرمت به مرکز حفظ آثار «رقاده» در نزدیکی قیروان منتقل شد. این قرآن از ابتدا تا انتها با خط کوفی جدید و بدیعی متمایز شده است. خطوط آن به هم پیوسته و فاقد پیچیدگی  و منحنی و به سبک خلیل بن احمد فراهیدی(واضع علم عروض عربی و مخترع حرکاتی مانند فتحه، ضمه، کسره، تنوین، تشدید در کتابت قرآن) نوشته شده است که این خط در متون کهن به «کوفی ریحانی» معروف است.

قبل از زمان خلیل، حرکات حروف توسط نقطه‌ها مشخص مى‌شد که ابتکار ابو الاسود دوئلی (درگذشت ۶۹ هجرى)، از یاران حضرت على(ع) بوده است. زمانى که نصر بن عاصم و یحیی بن یعمر به دستور حجاج، حروف را نقطه‌گذارى کردند، تشخیص حرکات حروف مشکل شد و خلیل در اینجا حرکات جدید حروف را مطرح کرد. این حرکات با دقت و هماهنگى خاص انتخاب شده بود و به همین جهت مورد پذیرش همگان قرار گرفت.

در ادامه تصاویری از مصحف پرستار به خط بانو دره را مشاهده می‌کنید که در حال حاضر این نسخه خطی در مرکز حفظ آثار «رقاده» در نزدیکی شهر قیروان تونس نگهداری می‌شود. این شهر مرکز استان قیروان و نخستین شهری است که مسلمانان در سال ۶۷۰ میلادی در تونس بنا نهادند.

قیروان که در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده معرب واژه پارسی کاروان است؛ چون این شهر بر سر کاروان‌های زیادی بوده این لقب را به آن داده‌اند. 

انتهای پیام