کنگره ملی شعر «محتشم کاشانی؛ سرآمد عاشوراسرایان» با هدف بازشناسی جایگاه این شاعر نامدار در شعر عاشورایی و معرفی ظرفیت‌های شعر آیینی معاصر در روزهای اخیر برگزار شد. خبرنگار ایکنا از اصفهان در گفت‌وگو با عباسعلی اخوان ارمکی، مسئول دبیرخانه دائمی شعر «هم‌نوا با اربعین»، به روند برگزاری کنگره، ویژگی آثار برگزیده، استقبال شاعران سراسر کشور، اهداف تدوین کتاب «محتشم کاشانی؛ سرآمد عاشوراسرایان» و برنامه‌های دبیرخانه برای تداوم این جریان فرهنگی پرداخته است.

ایکنا ـ در این دوره از کنگره تلاش شد، محتشم کاشانی از زاویه‌ای متفاوت به مردم معرفی شود. ارزیابی شما از این رویکرد چیست؟

ما تلاش کردیم محتشم را به لحاظ عاشقانه و عاطفی به مردم خودمان معرفی کنیم؛ چراکه با افرادی سر و کار داشتیم که اهل احساس بودند و می‌توانستند محتشم را از طریق دیگری به مردم بشناسانند. خوشحالیم که نه‌تنها در حوزه فرهنگی این کار را انجام دادیم، بلکه تقریباً از سراسر کشور نیز افرادی در این برنامه حضور پیدا کردند و تعدادی از رسانه‌ها توانستند این پیام را به مردم منتقل کنند که این موضوع برای ما بسیار ارزشمند بود.

ایکنا ـ درباره آثار برگزیده این دوره توضیح دهید. این آثار چه ویژگی‌هایی داشتند که آن‌ها را از دیگر آثار متمایز می‌کرد؟

معمولاً در شعرهای عاشورایی، با کمال تأسف، بعضی از آثار به‌صورت کلیشه‌ای و در قالب‌های خاصی سروده می‌شوند و در حوزه محتوا توجه کمتری به موضوع می‌شود؛ اما شعرهایی که به دست ما رسید، به‌ویژه آثاری که در ارزیابی امتیاز بیشتری کسب کردند، دارای ویژگی‌های متفاوتی بودند.

آثار برگزیده با توجه به وضعیت شعر امروز و همچنین ویژگی‌هایی که در اشعار محتشم شاهد هستیم، از نظر فضاسازی، نوآوری و صنایع ادبی با نگاهی تازه به موضوع پرداخته بودند. شاعران این آثار، نگاهی امروزی داشتند و توانسته بودند حال‌وهوایی را که محتشم در اشعار خود درباره کربلا ایجاد کرده است، به تصویر بکشند. این موضوع برای ما بسیار جالب بود.

حتی دختری حدود ۱۱ ساله نیز از جمله برگزیدگان ما بود. وقتی شعر او را بررسی کردیم، دیدیم که سرشار از احساس است. یکی دیگر از آثار نیز با تمام معیارهایی که در اشعار محتشم وجود دارد، مطابقت داشت؛ چه از لحاظ فضاسازی، چه صنایع ادبی و چه از نظر زبان روز. این آثار ضمن استفاده از زبان امروزی و قابل ارتباط با عموم مردم، از صنایع ادبی نیز به‌خوبی بهره برده بودند و این موضوع در نوع خود بی‌نظیر بود.

ایکنا ـ در مجموع چند اثر به دبیرخانه ارسال شد؟

حدود ۲۴۵ اثر به دست ما رسید که بیشتر آن‌ها با موضوع عاشورا بود. آثار زیادی نیز درباره خود محتشم ارسال شده بود. ما تلاش کردیم آثاری را که درباره محتشم به دستمان رسیده بود، در قالب مسابقه و ارزیابی قرار دهیم. البته اشعار عاشورایی فراوانی نیز از سراسر کشور به دبیرخانه ارسال شد.

ایکنا ـ چند اثر برگزیده انتخاب شد؟

برگزیدگان را طبق وعده‌ای که داده بودیم، به نیت پنج تن آل‌عبا، از میان پنج نفر انتخاب کردیم و جوایز به پنج برگزیده تقدیم شد.

ایکنا ـ آیا در میان آثار ارسالی، ایده یا اثری وجود داشت که حتی برای هیئت داوران نیز تازگی داشته باشد؟

بله. همان نمونه‌ای که پیش‌تر اشاره کردم، از جمله مواردی بود که نگاه متفاوت آن برای داوران نیز تأثیرگذار بود. یکی از این آثار متعلق به دختر ۱۱ ساله‌ای از استان مرکزی بود که پیش از این نیز در کنگره‌های گوناگون، از جمله کنگره بین‌المللی امام هادی(ع)، رتبه کسب کرده بود. او با یک نگاه احساسی خاص به شعر پرداخته بود. البته آثار دیگری نیز وجود داشت و فکر می‌کنم این پنج اثر به‌گونه‌ای بودند که تقریباً همه ارزیاب‌های ما درباره ارزشمندی آن‌ها اتفاق نظر داشتند.

درباره شعر این دختر ۱۱ ساله نیز باید بگویم که وقتی آن را بررسی کردم، متوجه شدم در مقایسه با برخی شاعرانی که سال‌ها در این زمینه فعالیت کرده و ذوق و توانایی خود را به‌کار گرفته‌اند، اثر او از ویژگی‌های قابل توجهی برخوردار است. این دختر در سن کم تحصیل می‌کند و با توجه به ارزیابی‌هایی که انجام شد، به این باور رسیدم که ان‌شاءالله ارزیابی‌های ما درست بوده است.

ایکنا ـ برنامه‌ریزی برای دوره بعدی کنگره از چه زمانی آغاز می‌شود؟

در هفته‌های پیش رو بررسی‌ها را آغاز می‌کنیم تا ببینیم نواقص ما در این کنگره چه بوده است. باید محاسن و معایب کار را بررسی و نقاط قوت و ضعف را ارزیابی کنیم. پس از این بررسی‌ها، از یکی دو ماه آینده تلاش خواهیم کرد با توجه به نیازهای جامعه، برنامه‌های جدیدی طراحی کنیم. یکی از برنامه‌هایی که مدنظر داریم، برنامه‌ای برای موکب‌داران «جاده انتظار» است که امیدوارم بتوانیم آن را به‌صورت بین‌المللی برگزار کنیم.

ما به این نتیجه رسیده‌ایم که موکب‌داری فقط نباید به چای، شربت، میوه و غذادادن محدود شود. موکب‌ها در جاده انتظار مهدویت قرار دارند و باید کارهایی انجام دهند که زائر را به سمت اهداف حسینی و مهدوی هدایت کند و در این مسیر، راه رستگاری را به زائران نشان دهند. هدف ما اجرای چنین برنامه‌ای است.

با توجه به اینکه در کشور عراق از موکب‌های بسیار زیادی استفاده می‌شود و بعضی از آن‌ها بیشتر جنبه‌های رفاهی دارند، ما می‌خواهیم بر جنبه فرهنگی موکب‌ها تأکید کنیم و نشان دهیم که موکب‌داران می‌توانند اقدامات فرهنگی متنوعی انجام دهند. در این برنامه هم ویژگی‌های یک موکب‌دار و هم موکب‌داران الگو را معرفی خواهیم کرد.

ایکنا ـ با توجه به برگزاری کنگره‌های متعدد ادبی در کشور، چه ویژگی باعث شده است این کنگره صرفاً مراسمی سالانه نباشد و بتواند بر جریان شعر آیینی اثر بگذارد؟

هدف ما این نیست که امسال کار را آغاز و در پایان سال، کنگره‌ای یک‌روزه یا نیم‌روزه برگزار کنیم و همه‌چیز تمام شود. ما در تمام فعالیت‌هایی که بتواند جنبه فرهنگی داشته باشد، چه جشن‌ها و چه مراسم عزاداری و مناسبت‌های مربوط به ولادت و شهادت معصومان(ع)، از ظرفیت این کنگره و جریان ایجادشده استفاده خواهیم کرد. هدف ما این است که بتوانیم فرهنگ عاشورایی را در جامعه، حداقل در منطقه کاشان، ارمک و اردهال ترویج کنیم و در این زمینه اثرگذار باشیم.

ایکنا ـ اگر بخواهید پیام این دوره از کنگره را در یک جمله برای شاعران و دوستداران اهل‌ بیت(ع) بیان کنید، چه می‌گویید؟

ما بسیار خوشحالیم که در این دوره، شاعران بسیار زیادی از سراسر کشور از کنگره استقبال کردند. همچنین، مقامات و مسئولان فرهنگی از کاشان و دیگر نقاط کشور در کنگره حضور یافتند. حضور شهرداری کاشان و حتی مسئول بسیج هنرمندان کشور برای ما بسیار ارزشمند بود. حضور این افراد باعث دلگرمی ما شد و اینکه بتوانیم با انگیزه بیشتری برای آینده برنامه‌ریزی کنیم.

با توجه به اینکه محتشم کاشانی سرآمد عاشوراسرایان است، در این کنگره از کتاب «محتشم کاشانی؛ سرآمد عاشوراسرایان» نیز رونمایی شد. تلاش ما بر این است که برای شاعر امروز، الگوی کار محتشم را که به‌صورت جاودانه برای همیشه و همه دوره‌ها ماندگار شده است، معرفی کنیم و از این طریق، یک الگو در اختیار شاعران قرار دهیم.

ایکنا ـ در پایان، درباره کتاب «محتشم کاشانی؛ سرآمد عاشوراسرایان» بیشتر توضیح دهید.

هدف از این کتاب فقط پرداختن به محتشم نبود. نخستین پرسشی که مطرح کردیم، این بود که چرا باید عاشورا را زنده نگه داریم و تلاش کردیم به این پرسش پاسخ دهیم. پس از آن بررسی کردیم که ائمه معصومین(ع) چه اقداماتی انجام دادند که موجب شد واقعه عاشورا زنده بماند و چگونه شاعران را به سرودن شعر درباره عاشورا تشویق کردند. این موضوع را به‌صورت مستند و با ذکر آثار مربوط به ائمه(ع) بررسی کردیم؛ از زمان امام سجاد(ع) و دیگر ائمه معصومین(ع) و اقداماتی که انجام دادند تا شاعران به سرودن شعر درباره عاشورا بپردازند و آثار خود را ارائه کنند.

سپس به سراغ شاعرانی رفتیم که از همان سال ۶۱ هجری، یعنی پس از واقعه عاشورا، به سرودن مرثیه پرداختند و آثار برخی از آن‌ها را نیز آورده‌ایم. بعد از آن، به شاعران مرثیه‌سرای دوره‌های گوناگون رسیدیم و در ادامه نیز به شاعران معاصر محتشم پرداختیم. در بخش دیگری از کتاب، ویژگی‌های خاص ترکیب‌بند محتشم را بررسی کردیم؛ ترکیب‌بندی که برای همیشه جاودانه شده است. بنابراین، این کتاب صرفاً اثری درباره محتشم نیست، بلکه تلاش کرده‌ایم به بسیاری از پرسش‌های مخاطبان، به‌ویژه از منظر مذهبی نیز پاسخ دهیم.

انتهای پیام