به گزارش ایکنا، به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، محمدحسین ساعی در ابتدای سخنان خود با اشاره به فلسفه وجودی دانشگاه سوره گفت: دانشگاه سوره یک رسالت دارد و آن تربیت هنرمند متعهد است و اصلاً فلسفه شکل‌گیری این دانشگاه همین موضوع است. اساتید و مدیران دانشگاه تلاش می‌کنند تا دانشجویان در رشته‌های مختلف هنری با کیفیت آموزش ببینند و بتوانند از دانش و هنری که آموخته‌اند، در خدمت کشور، انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران استفاده کنند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به وسعت شخصیت امام شهید و توجه ویژه ایشان به موضوع هنر متعهد اظهار داشت: ما در مورد شخصیتی صحبت می‌کنیم که بسیار وسیع بود و موضوعات مختلف در او جای می‌گرفت. از جمله موضوعاتی که امام شهید بسیار به آن عنایت داشتند و دغدغه‌شان بود، موضوع هنر و پرداختن به هنر متعهد بود. در طول سال، نشست‌ها و گعده‌هایی در این زمینه برگزار می‌شد

وی افزود: هنر متعهد در مقابل هنر ول‌انگار قرار می‌گیرد. این موضوع در کشور ما به یک پدیده تبدیل شد و رشد کرد؛ یک هنر نجیب شکل گرفت.

شخصیتی جامع‌الشرایط با ۷۰ سال جهاد چندبُعدی

ساعی در بخش دیگری از سخنان خود، با تأکید بر چندبُعدی بودن شخصیت امام شهید گفت: اگر هر روز راجع به ایشان صحبت کنیم، سال‌ها حرف برای گفتن داریم. ایشان شخصیتی جامع‌الشرایط، جامع‌الاطراف و چندبُعدی بود.

وی با طرح این پرسش که در کل تاریخ اسلام بگردید و شخصیتی را به من معرفی کنید که ۷۰ سال مجاهده کرده باشد، ادامه داد: جهاد کار ایشان بود و جهادشان فقط یک نوع جهاد نبود. ایشان جهاد علمی داشت، جهاد فرهنگی داشت، جهاد هنری داشت، جهاد نظامی داشت، جهاد سیاسی داشت و جهاد اقتصادی داشت؛ آن هم در همه لایه‌ها. از یک نوجوان تازه به بلوغ رسیده که این حرکت و مبارزه را شروع کرد، تا رسیدن به زعامت این جریان در جهان.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: هیچ شخصیتی مشابه ایشان در تاریخ اسلام نداریم. خداوند به هیچ‌کس این توفیق را نداده که چنین جایگاهی داشته باشد و نشان آن هم مزد شهادتی بود که خداوند به ایشان داد.

شهادت؛ نقطه نوزایی و تکثیر امام شهید

ساعی با اشاره به تأثیر جهانی رحلت و تشییع امام شهید گفت: شهادت ایشان یک نقطه نوزایی، تولد و تکثیر بود. عمقی که از حضور ایشان در اعماق قلب‌ها و ذهن‌های مردم، نه فقط مردم ایران، پیدا شد، به نظر من خارق‌العاده و بی‌نظیر در تاریخ بود.

وی افزود: این اتفاق فقط برای مردم ما نبود. آنچه در عراق اتفاق افتاد نشان داد که جهان اسلام نیز متأثر شده است. به نظر من اگر این تشییع در پاکستان، مصر، ترکیه، آذربایجان و حتی کشورهای آمریکای لاتین اتفاق می‌افتاد و اگر فرصت می‌شد که در بسیاری از کشورهای آفریقایی این تشییع صورت گیرد، عظیم‌ترین تشییع تاریخ آن کشور در آن لحظه پدید می‌آمد.

وقت‌گذاری برای هنرمندان؛ با وجود مشغله‌های زعامت شیعه

مجری برنامه در این میان با طرح این نکته که وقتی مسئولیت یک مدرسه یا دانشگاه یا مجموعه‌ای به ما می‌دهند، آن‌قدر سرمان شلوغ است که به خیلی کارها نمی‌رسیم، از دکتر ساعی خواست به این نکته توجه دهد که امام شهید با وجود زعامت شیعه در جهان و ارجاع امور بسیاری از شیعیان اقصی نقاط عالم به ایشان، برای نشستن و صحبت با هنرمندان، قاریان قرآن، شعرا، کارگردانان و بازیگران وقت می‌گذاشتند.

ساعی در پاسخ به این نکته، با تمایز قائل شدن میان جلسات امام شهید و اقدامات نمایشی برخی سیاستمداران، گفت: ممکن است برخی از سیاستمداران دیگر هم چنین کارهایی بکنند، اما از جنس نمایش. اما ایشان وقتی با هنرمندان می‌نشست، این یک جلسه واقعی بود، نه یک جلسه نمایشی. جلسه‌ای بود که هم هنرمندانی که در آن حضور داشتند احساس رشد می‌کردند و هم پس از آن جلسه، جامعه‌ای که مربوط به هنر بود و حتی کلیت جامعه ما در آن حوزه احساس رشد می‌کرد.

وی ادامه داد: وقتی ایشان توجه می‌کرد به آن جلسه، اتفاق نمایشی نبود. اگر با شعرا، قاری‌ها، مداح‌ها یا هنرمندان می‌نشستند و صحبت می‌کردند، هدفشان این نبود که نمایشی ایجاد کند، مثلاً مشابه بقیه سیاستمداران بخواهند نگاه مثبتی از مردم بگیرند یا رأیی کسب کنند. خیر، هدف ایشان از تمام این جلسات چیز دیگری بود.

ساعی در ادامه با تأکید بر اینکه هدف بنیانگذار جمهوری اسلامی از این دیدارها، ایجاد گشودگی و فضایی جدید بود، گفت: با وجود اینکه تعداد جلسات ایشان با اقشار مختلف هنرمندان در دوران ریاست جمهوری و رهبری بالای هزار مورد بود، اما هر کدام تازگی و طراوت خاص خود را داشت.

وی افزود: اگر شب‌های شعر ایشان در نیمه ماه مبارک رمضان یا دیدار با مداحان در روز ولادت حضرت زهرا(س) را دنبال می‌کردید، می‌دیدید که هر جلسه پیام ویژه‌ای داشت. ایشان بیش از ۳۰ دیدار با مداحان داشتند که اگر کسی همین الان فیلم آن‌ها را ببیند یا متنش را در یک جزوه مطالعه کند، متوجه می‌شود که هیچ‌گونه تکراری در بیانات ایشان نیست. این جلسات کاملاً واقعی بود و جامعه مداحی و شاعر ما پس از آن جلسات واقعاً رشد می‌کرد و این یک اتفاق وجودی بود.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه، نگاه امام شهید و انقلاب اسلامی به هنر را انفتاحی دانست و اظهار داشت: برخلاف آنچه دشمنان سعی در القای آن دارند، هم انقلاب اسلامی و هم نگاه بنیانگذاران و رهبر شهیدمان در حوزه مسائل اجتماعی کاملاً انفتاحی بود. پس از انقلاب اسلامی، تعداد گزینه‌ها و فرصت‌های پیش روی مردم و جامعه کاهش نیافت، بلکه به‌شدت افزایش پیدا کرد و ملت فرصت‌های بی‌نظیری یافتند.

رنسانس هنری در ۴۰ سال اخیر؛ بی‌نظیر در تاریخ چندهزارساله ایران

ساعی با طرح یک ادعای مهم در حوزه تاریخ هنر ایران گفت: ادعای من این است و دوستان فعال در این حوزه می‌توانند آن را ارزیابی کنند که اگر تاریخ چندهزارساله ایران را بررسی کنید، مقاطعی که هنر در آن رشد انفجاری کرده بسیار محدود است؛ شاید تنها بتوان به مقاطعی در دوره صفویه در حوزه معماری اشاره کرد. اما ۴۰ سال اخیر، یک دوره رنسانس و نوزایی هنری در جامعه ایران است که در کل تاریخ بی‌نظیر است و باید درباره آن صحبت کرد.

وی برای اثبات این ادعا به ارائه آمار و ارقام در حوزه‌های مختلف هنری پرداخت و گفت: ممکن است برخی تصور کنند که ما در فضای تئاتر عملکرد بسته‌ای داشته‌ایم. در حالی که پیش از انقلاب (در سال ۵۷ یا سال‌های قبل از آن) ما بیشتر از ۴۰ سالن جدی و فعال تئاتر نداشتیم و حداکثر ۱۲۰ عنوان نمایش روی صحنه می‌رفت. اما امروز در فضایی هستیم که بیش از ۷۵۰ سالن فعال تئاتر داریم، بالای ۶ هزار عنوان نمایش روی صحنه می‌رود و بیش از ۴.۵ میلیون نفر در سال مخاطب تئاتر هستند. این یک افزایش چندده‌برابری و چندصدبرابری است که اگر آن روال گذشته ادامه می‌یافت، هرگز با آن شیوه به اینجا نمی‌رسیدیم.

سینمای ایران؛ از ورشکستگی پیش از انقلاب تا کسب ۳۵۰۰ جایزه جهانی

این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه سینما نیز تصریح کرد: پیش از انقلاب، سینمای ایران در مجموع و در طول دهه‌ها، حدود ۶۰ جایزه جهانی کسب کرده بود و صنعت سینما به ورشکستگی و فلاکت رسیده بود، به‌طوری که تنها ۱۵ تا ۲۰ فیلم سینمایی در سال تولید می‌شد. اما در ۴۰ سال پس از انقلاب، با وجود تمام جشنواره‌های جهانی، تعداد جوایز سینمای ایران از مرز ۳۵۰۰ جایزه عبور کرده و تولید فیلم سینمایی به حدود ۱۵۰ اثر در سال رسیده است که نشان‌دهنده یک رشد ۱۰ برابری در تولید است.

ساعی در پاسخ به این پرسش مجری که چرا گروهی از هنرمندان معتقدند در نظام جمهوری اسلامی با محدودیت مواجه شده‌اند و چرا در حوزه‌هایی مانند موسیقی محدودیت‌هایی مطرح می‌شود؟، این نگاه را بی‌انصافی خواند و گفت: به نظر من این نگاه بی‌انصافی است و بهتر است با صراحت درباره آن صحبت شود. من آمار توصیفی ارائه می‌دهم؛ اگر یک آدم منصف، بی‌طرف و حتی غیرایرانی به این آمارها نگاه کند و ببیند که سینما و هنر ایران از آن وضعیت به اینجا رسیده است، هرگز نمی‌گوید که این جامعه و مدیریت آن دچار جمود، رکود و فضای بسته است. آیا مدیریت و سیاست‌های کلان جامعه‌ای که چنین خروجی‌ای دارد، نشان‌دهنده یک فضای بسته است؟ من از کسانی که چنین ادعاهایی دارند دعوت می‌کنم تا منصفانه به این رشد کمی و کیفی در تمام حوزه‌ها نگاه کنند.

ساعی در ادامه این گفت‌وگو با تأکید بر اهمیت استناد به آمارهای رسمی گفت: من آمارها را دوباره از منابع رسمی مرور کردم و این اعداد بسیار مهم هستند؛ واقعاً جای تأسف دارد که ما کمی دیر به بیان این دستاوردها پرداخته‌ایم و گاهی دلمان می‌سوزد که چرا در قالب‌های هنری و رسانه‌ای به‌خوبی برای مردم تبیین نشده‌اند.

وی با اشاره به رشد خیره‌کننده هنر خوشنویسی افزود: آمارها در حوزه خوشنویسی نیز دقیقاً همین‌گونه است. امروز بالای ۱۲۰ هزار خوشنویس در درجات ممتاز، فوق‌ممتاز و استاد داریم که در تاریخ ایران هرگز چنین تعداد خوشنویسی در این سطح وجود نداشته است. نظام آموزش خوشنویسی که امروز با این قوت در کشور حاکم است، تماماً حاصل دستاوردهای پس از انقلاب است. هم‌اکنون حدود ۳.۵ تا ۴ میلیون نفر در حوزه خوشنویسی فعالیت دارند که چنین چیزی در تاریخ ایران کاملاً بی‌سابقه است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی سپس به جایگاه ویژه شعر و ادبیات پرداخت و تأکید کرد: هنر اول ایران، شعر است. شعر در طول تاریخ ایران همواره هنر تمدنی ما بوده و به منزله ستون خیمه‌ای است که سایر هنرها به آن پیوند می‌خورند. امروز در حوزه شعر، ادبیات، رمان‌نویسی و داستان‌نویسی، وضعیت ما با هیچ دوره دیگری در تاریخ قابل مقایسه نیست. دلیل این امر آن است که رهبر این کشور، خود شاعر بود، اهل کتاب‌خواندن بود و ادبیات را عمیقاً درک می‌کرد. ایشان تنها به این ویژگی بسنده نکردند، بلکه با نگاهی گشوده‌مندانه، این فضا را بسط دادند و به تمام حوزه‌های هنری تسری بخشیدند. این همان نگاه توسعه‌ای و بازِ انقلاب اسلامی است.

ساعی در بخش دیگری از سخنان خود به ارائه آماری مقایسه‌ای در حوزه هنرهای تجسمی پرداخت و اظهار داشت: ممکن است برخی تصور کنند فضا بسته بوده است، اما آمار چیز دیگری می‌گوید. پیش از انقلاب، ما به‌طور متوسط تنها ۱۰ تا ۱۵ گالری داشتیم و سالانه حدود ۱۲۰ نمایشگاه هنرهای تجسمی برگزار می‌شد. اما امروز این عدد به برگزاری بیش از ۴۵ هزار نمایشگاه رسیده و هم‌اکنون بیش از ۳۰۰ گالری جدی و فعال در کشور وجود دارد. می‌خواهم تأکید کنم که این اتفاقات، حاصل یک نگاه بسته یا رویکردی که بخواهد جامعه را محدود و کوچک کند نیست؛ بلکه برخاسته از نگاهی کاملاً توسعه‌ای و رو به رشد است.

تأسیس فرهنگستان مستقل هنر و شورای هنر؛ اقدامی بی‌نظیر در جهان

این مقام فرهنگی با اشاره به نقش راهبردی امام شهید در هدایت کلان سیاست‌های فرهنگی و مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: هرچند ممکن است در مرحله اجرا و به دلیل دشواری‌های بروکراتیک و دیوان‌سالارانه انتقاداتی وجود داشته باشد، اما نمی‌توان از نقش رهبر شهید جمهوری اسلامی در ایجاد زیرساخت‌های کلان غافل شد. به عنوان مثال، بسیار کمتر کشوری در جهان وجود دارد که فرهنگستان هنر مستقل داشته باشد. در بسیاری از کشورها تنها یک فرهنگستان برای تمام علوم وجود دارد، اما ما در ایران جزو معدود کشورهایی هستیم که یک فرهنگستان مستقل و متمرکز بر هنر داریم.

وی افزود: علاوه بر این، شورای هنر به عنوان یکی از شوراهای اقماریِ شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شده است که دارای دبیرخانه‌ای فعال است و به‌صورت هفتگی تشکیل جلسه می‌دهد تا مشکلات و چالش‌های حوزه‌هایی نظیر سینما و شعر را بررسی و برای رفع آن‌ها راهکار ارائه کند. این سازوکارها همگی با هدف حمایت از این حوزه‌ها و با تأییدات و هدایت‌های امام راحل شکل گرفته‌اند.

ساعی در ادامه به تکریم استادکاران و ایجاد نظام اعتباری در هنر اشاره کرد و گفت: یکی از ابتکارات ارزشمندی که پس از انقلاب رایج شد، اعطای مدارک معادل هنری به استادکاران بود. تاکنون بیش از ۲۵۰۰ نفر از استادکاران رشته‌های مختلف شناسایی شده‌اند و با احترام تمام، این مدارک به آن‌ها تقدیم شده است. این اقدام، یک نظام اعتباری خلق می‌کند که موجب جهش، حرکت و انگیزه در آن حوزه می‌شود.

وی در خصوص صنایع دستی نیز تصریح کرد: ما امروز در داخل کشور ۲۹۹ رشته صنایع دستی منظم داریم که هر کدام استادکاران و ساختار خاص خود را دارند. علیرغم تمام مشکلاتی که کشور با آن‌ها مواجه بوده، به دلیل همین توجهات و ظرفیت‌سازی‌ها، در تمامی حوزه‌ها رشدی انفجاری اتفاق افتاده است.

ساعی در ادامه مباحث پیشین، با اشاره به تأثیر گفتمان امام شهید بر بدنه جامعه اظهار داشت: اگر لازم باشد در ابعاد این موضوع بیشتر صحبت می‌کنم، اما نکته کلیدی این است که ایشان با تزریق یک نوع نگاه خودباورانه، یک انرژی عظیم را در بین مردم ایران آزاد کردند و همین انرژی عظیم مردمی توانسته است موجب تمام این اتفاقات و رشد‌های انفجاری در حوزه‌های مختلف شود.

مجری برنامه در ادامه با طرح این نکته که علی‌رغم تمام پیشرفت‌ها و فضای گشایش ایجادشده، امام شهید هیچ‌گاه از وضع موجود راضی نبودند و همین امر یکی از عوامل اصلی رشد و پویایی هنر انقلاب بود، از دکتر ساعی خواست تا در این‌باره بیشتر توضیح دهد.

ساعی در تأیید این موضوع گفت: دقیقاً همین‌طور است. مثلاً در جلسات شعر، ایشان خطاب به شعرا می‌فرمودند: “خیلی خوب است، شعرهایی که امروز خواندید عالی است، اما این کافی نیست. ما باید تعداد بسیار بیشتری شاعر داشته باشیم و شما باید شعرهای خوب و نظم‌های ناب بسرایید.” این عدم رضایت از وضع موجود و مطالبه‌گری دائمی، همواره جامعه هنری را به جلو هل می‌داد.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به خلق یک ژانر ادبی بی‌نظیر تحت تأثیر فرمایشات رهبر شهید انقلاب اشاره کرد و گفت: یکی از گونه‌های ادبی که مستقیماً تحت تأثیر ایشان در کشور ما خلق شد و واقعاً مشابه آن در جای دیگر یافت نمی‌شود، ادبیات خاطرات دفاع مقدس است. امروز این حوزه به یکی از پرمخاطب‌ترین بخش‌های کتابخوانی در کشور تبدیل شده است.

وی با یادآوری خاطره‌ای از یک دیدار افزود: حدود هفت‌هشت سال پیش، آماری را به ایشان ارائه دادند که نشان می‌داد ما ۳۵ هزار تولید در حوزه خاطرات رزمندگان، داستان‌نویسی و نمایشنامه‌نویسی داشته‌ایم. دوستان با ابتهاج و افتخار این گزارش را محضر ایشان ارائه کردند. حضرت آقا ضمن تشویق آن‌ها فرمودند: «همه صحبت‌های شما درست، اما این مقدار کم است. باید ۱۰۰ برابر این کار کنید.» 

ساعی تأکید کرد: پس از آن جلسه، دوستان نهضت تولید ۱۰۰ برابری را در پیش گرفتند و کارهای بسیاری در این زمینه صورت گرفت که خودِ همین مطالبه‌گری، نقطه‌عطفی برای یک رشد ویژه در ادبیات پایداری شد.

وی در تبیین چگونگی مواجهه هنرمندان با بنیانگذار جمهوری اسلامی گفت: وقتی هنرمندی به محضر ایشان می‌رفت، اول از همه با یک بزرگی و عظمت روحی مواجه می‌شد که به او تشویق و انگیزه می‌داد؛ به‌گونه‌ای که روح هنرمند متحول و متحد می‌شد. اما در گام بعد، ایشان با ترسیم افق‌های بالاتر به او می‌فرمودند: این که هیچی، برو صد برابرِ این فکر کن و بیا. واقعاً در آن لحظه هنرمند این حس و باور را پیدا می‌کرد که می‌تواند صد برابرِ کارِ گذشته‌اش کار کند. این جنبه از شخصیت ایشان بسیار عجیب و بی‌نظیر بود.

تعیین اهداف کلان؛ از ۱۰۰ هزار حافظ قرآن تا هدف‌گذاری ۱۰ میلیونی

ساعی خاطره‌ای شنیدنی از دیدار فعالان قرآنی با امام شهید نقل کرد و گفت: روزی گروهی از بچه‌های قرآنی با خوشحالی و افتخار محضر ایشان رسیدند و گزارش دادند که ما اکنون ۱۰۰ هزار نفر حافظ قرآن در کشور داریم. اما ایشان در پاسخ فرمودند: «باید ۱۰ میلیون حافظ قرآن داشته باشیم.» همه ما از این حرف غافلگیر شدیم!

وی در تحلیل این نگاه راهبردی تصریح کرد: نگاه ایشان این‌گونه بود که کیلومترشمار حرکت را روی صفر تنظیم می‌کردند. وقتی نقطه هدف را در آن دوردست‌ها ترسیم می‌کنند، انسان می‌فهمد که هنوز راه زیادی در پیش دارد و باید بدود تا به آن قله برسد. این هنر رهبری است که هرگز اجازه نمی‌دهد جامعه به وضع موجود قانع شود.

مجری برنامه ضمن ابراز خرسندی از تداوم این مباحث گفت: ما در بخش‌های قبل به صورت کمی در مورد رشدی که در طول این چهل و چند سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی داشته‌ایم صحبت کردیم. حالا این پرچمی که امروز بلند شده و در دنیا به اهتزاز درآمده و مردم جهان آن را می‌بینند، معرف چه نوع نگاهی به هنر است؟ به نظر می‌رسد این نکته بسیار مهمی است که بررسی کنیم چه رهبری به این هنر نگاه می‌کرده که اثر آن در سیاست‌گذاری‌های نظام حکمرانی ذیل ایشان خود را نشان داده و سپس در جامعه جاری و ساری شده است.

ساعی در پاسخ به این پرسش اظهار داشت: من حقیقتاً در دوره‌ای تقریباً تمام صحبت‌های رهبر شهیدمان در حوزه هنر را مطالعه کردم و تلاش کردم ببینم بنیان‌های فکری آن چیست. با استفاده از روش‌های مرسوم دانشگاهی، به ۶ بنیان فکری در بیانات ایشان نسبت به هنر رسیدم که به نظر می‌رسد تک‌تک آن‌ها در این اتفاق عظیم و رشد انفجاری هنر مؤثر بوده‌اند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی نخستین بنیان فکری امام شهید را هنر به مثابه موهبت و ودیعه الهی دانست و توضیح داد: رهبر شهیدمان، هنر را یک هدیه و امانتی می‌دانستند که از سمت خداوند برای جامعه انسانی نازل شده است و انسان‌ها را نسبت به آن مکلف می‌دانستند.

وی در ادامه به تقابل و تعامل دو نگاه حق‌مدار و تکلیف‌مدار در سیاست‌گذاری‌ها اشاره کرد و گفت: همیشه این بحث وجود داشته که آیا نگاه‌های حق‌مدار (مانند آنچه در حقوق بشر غربی مطرح است) مؤثرترند یا نگاه‌های تکلیف‌مدار؟ پاسخ ساده این است که حق و تکلیف دو روی یک سکه‌اند. جایی که حقی وجود دارد، در جای دیگر تکلیفی هم هست. مثلاً اگر من حق آزادی بیان دارم، دیگران مکلف‌اند آزادی بیان من را پاس بدارند.

ساعی افزود: مدلی که دین به ما می‌دهد بیشتر یک مدل تکلیف‌مدار است. دین می‌گوید اگر می‌خواهی حق افراد رعایت شود، مفهومی به نام حق‌الناس خلق کن. وقتی رعایت برخی مسائل را یک تکلیف دینی و نسبتی بین خودمان و خدا بدانیم، بسیار راحت‌تر در جامعه جاری و ساری می‌شود تا اینکه صرفاً بگوییم «این یک حق است و من مختارم از آن استفاده کنم یا نه».

این مقام فرهنگی با یادآوری سخنی از امام شهید تأکید کرد: رهبر شهیدمان درباره رأی دادن تعبیری داشتند که «رأی دادن هم حق است و هم تکلیف». این همان رویکردی است که جامعه را به حرکت درمی‌آورد. ابتدا یک جامعه متعهد به دین می‌سازید و سپس به این جامعه می‌گویید که این مسئله وظیفه توست. نگاه آقا به هنر نیز یک نگاه تکلیف‌مدارانه، الهی و مانند حفاظت از یک باغچه گل بود. ایشان خود و دیگران را موظف می‌دانستند که از هنر متعالی حمایت کنند و این موضوع، موتور جدی برای گسترش انفجاری هنر در کشور بود.

ساعی در تشریح دومین بنیان فکری امام(ره) به تعامل اندیشه و هنر اشاره کرد و گفت: ایشان نگاه ویژه‌ای به هم‌افزایی اندیشه و هنر داشتند. همان‌طور که می‌دانید، نهادی به نام  «حوزه هنری» در کشور داریم. اگر بخواهیم از میان بنیان‌گذاران انقلاب اسلامی یک نفر را نام ببریم که مؤثرترین نقش را در تأسیس این نهاد داشته است، قطعاً حضرت امام(ره) هستند.

وی ادامه داد: در آن زمان که ایشان ورود مستقیم‌تری داشتند، نام این نهاد «حوزه اندیشه و هنر اسلامی» بود. این نام‌گذاری کاملاً نشان‌دهنده مدل فکری ایشان است؛ اینکه هنر یک وجه از وجود انسانی و جامعه است و اندیشه وجه دیگر آن، و این دو باید به تعامل، هم‌افزایی و همگرایی با یکدیگر برسند.

ساعی در تشریح سومین بنیان فکری امام شهید به مشروعیت‌بخشی فقهی به اجزای هنری اشاره کرد و گفت: برخلاف آنچه برخی تصور می‌کنند، نگاه ایشان نه‌تنها بسته نبود، بلکه بسیاری از مشروعیت‌بخشی‌های فقهی که امروز در جامعه هنری ما جریان دارد، ناشی از فتاوی و رهنمودهای رهبر شهیدمان است. اگر امروز سینما و موسیقی در کشور ما به این شکل و وسعت وجود دارند، قطعاً رهبر شهید با آن نگاه فقهی خاص خود نقش بی‌بدیلی در آن داشته‌اند و درس‌های خارج فقه ایشان در حوزه موسیقی نیز چاپ شده و در دسترس همگان است.

وی در ادامه خاطره‌ای شنیدنی از دیدار جمعی از هنرمندان با امام شهید نقل کرد: در یکی از جلسات که هنرمندان شاخه‌های مختلف از جمله سینما، ادبیات و شعر حضور داشتند، نوبت به یکی از دوستان رسید. او با لحنی خاص رو به ایشان کرد و گفت: «خوب، همه شاخه‌های هنری صحبت کردند، نوبت به هنر ضاله موسیقی هم رسید!» حضرت آقا دست او را گرفتند و پرسیدند: «شما چه فرمودید؟” آن فرد گفت: «گفتم هنر ضاله؛ یعنی هنری که گمراه‌کننده است و انسان را گمراه می‌کند.» امامش شهید در پاسخ فرمودند: «مگر نشنیده‌اید که در روایت داریم ‘الحکمة ضالة المؤمن’ (حکمت، گمشده مؤمن است)؟ اگر منظور شما از ضاله این است که موسیقی در کشور ما هنرِ گمشده‌ی ماست و باید آن را پیدا کنیم، حرف شما درست است!» 

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: این نوع برخورد و گفت‌وگو نشان می‌دهد که چگونه از دل این نگاه، رشد و توسعه انفجاری محقق می‌شود. ایشان به عنوان یک رهبر دینی، به دنبال هنری بودند که با ارکان زندگی فردی و اجتماعی انسان تعارضی نداشته باشد و ما از آن به عنوان هنر متعالی یا هنر متعهد یاد می‌کنیم. در نگاه گشوده‌مندانه ایشان، هیچ وجهی از وجوه هنر به بن‌بست نمی‌رسید.

فتوای بی‌سابقه فقهی؛ از حلال و حرام تا وجوب موسیقی

ساعی در بخش دیگری از سخنان خود به درس خارج فقه امام شهید در حوزه موسیقی اشاره کرد و گفت: در مباحث فقهی، معمولاً بحث بر سر این است که کدام موسیقی حلال و کدام حرام است. اما امام شهید تعبیری دارند که تا جایی که من می‌دانم، در کلام هیچ فقیه دیگری در تاریخ ندیده‌ام؛ ایشان مطرح می‌کنند که آیا جایی وجود دارد که موسیقی در آن واجب باشد؟

وی افزود: اینکه یک فقیه در قله حکمرانی، جامعه‌ای چندبُعدی و متلاطم را مدیریت می‌کند و به این درک می‌رسد که در شرایطی خاص و برای افرادی خاص، توسعه، استفاده و حتی تولید موسیقی می‌تواند واجب شود، بسیار شگفت‌انگیز و بی‌نظیر است. این نوع نگاه فقهی عمیق، کمک شایانی به آن رشد انفجاری در حوزه هنر کرده است.

این مقام فرهنگی در تشریح چهارمین بنیان فکری بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، به نگاه ایشان به هنر به عنوان قدرت نرم اشاره کرد و گفت: از دیدگاه امام شهید، هنر علاوه بر ذات و کارکردهای خود، به مثابه یک جنس از قدرت نرم برای جامعه عمل می‌کند. ایشان معتقد بودند هنر باید به کمک کشور بیاید. در این جهان که پر از گرگ‌ها، پلنگ‌ها، ببرها و شیرهای درنده است و می‌خواهند ما را بدرند، هنر وظیفه دارد به قدرت کشور و جامعه ما کمک کند تا به یک «ایران قوی» تبدیل شویم.

ساعی در پایان این بخش، با پیوند دادن نگاه فقهی و قدرت نرم، به بازتعریف مفهوم هنر حرام از منظر امام شهید پرداخت و اظهار داشت: اگر بخواهیم نگاه فقهی ایشان را با این رویکرد مرتبط کنیم، باید بگوییم هنری از نظر ایشان حرام است که به ضعیف شدن جامعه و آحاد انسان‌ها کمک کند. بنابراین، وقتی شما با این نگاه مواجه می‌شوید، می‌پرسید سینمای خوب چیست؟ سینمای خوب، سینمایی است که شما را از نظر فردی و اجتماعی قدرتمندتر کند. این وجه اندیشگانی در ذهن حضرت آقا نسبت به بسیاری از فیلم‌های سینمایی که ملاحظه می‌کردند نیز وجود داشت.

ساعی در ادامه تبیین مبانی فکری بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در حوزه هنر، به نحوه مواجهه عملی ایشان با آثار سینمایی و موسیقایی اشاره کرد و گفت: ایشان گاهی فیلم‌های سینمایی را می‌دیدند و آثاری را تشویق می‌کردند. اما معیار این تشویق چه بود؟ با همین رویکردی که عرض کردم، فیلمی مورد تأیید و تشویق ایشان قرار می‌گرفت که احساس می‌کردند حضور و پیام آن به قوت و قدرت جامعه کمک می‌کند. اگر هنری به هر دلیلی باعث ضعف جامعه می‌شد، با آن مخالف بودند.

وی با تأکید بر بی‌سابقه بودن این نگاه فقهی و حاکمیتی افزود: ما شاید فقیهی در این تراز و سطح از فقاهت نداشته باشیم که با این شرایط و دغدغه‌مندی بنشیند و یک فیلم سینمایی را از منظر قدرت‌آفرینی برای جامعه تماشا کند. یا مثلاً در بازدید از سازمان صداوسیما، وارد محل تمرین ارکستر شوند و صراحتاً دستور دهند که این کار باید توسعه پیدا کند و تعداد نوازنده‌ها بیشتر شود. این‌ها نشان می‌دهد که آن حرف‌هایی که برخی می‌زنند و مدعی مواجهه با یک نگاه بسته هستند، چقدر دور از واقعیت و بی‌انصافی است.

پاسخ کوبنده به ادعای فضای بسته؛ رشد خیره‌کننده بانوان و تحصیلات تکمیلی هنر

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با انتقاد شدید از کسانی که دستاوردهای نظام در حوزه هنر را انکار می‌کنند، اظهار داشت: من بارها به برخی افراد که به اصطلاح نمکدان شکسته‌اند عرض کرده‌ام که اگر این فضا، این نظام و این زحمات در طول این سال‌ها نبود، توفیقات شما هم به دست نمی‌آمد. توفیقات هنرمندان امروز در بستر همین رودخانه عظیمی است که تحت هدایت امام(ره) ایجاد شد.

وی در تشریح ابعاد این رشد به ارائه آماری تکان‌دهنده پرداخت و گفت: بیایید کمیت‌ها و ابزارها را بررسی کنیم. پیش از انقلاب چند رشته تحصیلات تکمیلی در حوزه هنر داشتیم؟ هیچ! امروز چند تا داریم؟ پیش از انقلاب چند دانشگاه و هنرستان هنری داشتیم و امروز چند تا داریم؟ یا در مورد حضور بانوان؛ پیش از انقلاب چند خانم نقاش، سینماگر یا فعال حوزه موسیقی داشتیم و امروز این آمار به کجا رسیده است؟ تمام این‌ها در همین فضا به وجود آمده‌اند. انسان غصه می‌خورد که برخی قدر این فضا را نمی‌دانند و متأسفانه گاهی چنان عمل می‌کنند که گویی قصد دارند به همین فرایند رشد آسیب بزنند و بر سر شاخه‌ای نشسته و بن آن را می‌برند.

ساعی در بخش پایانی سخنان خود به تشریح پنجمین بنیان فکری امام شهید پرداخت و گفت: پنجمین بنیان، توجه ویژه ایشان به  «هنر بومی و اصیل» است. در ذهن ایشان مقوله‌ای به نام  «تهاجم فرهنگی» و در مقابل آن  «خودباوری» وجود داشت که مانند یک پادتن عمل می‌کرد. در تکمیل مباحث قبلی، باید گفت هنری که می‌تواند جامعه را قدرتمند کند، هنری است که از بطن و درون خود ما بجوشد.

وی با اشاره به ظرافت نگاه امام شهید در تقابل با غرب تأکید کرد: با وجود تأکید بر خطر تهاجم فرهنگی، ایشان به نوعی از  «تعامل فرهنگی» نیز معتقد بودند که بسیار شگفت‌انگیز است. امام شهید جمله‌ای دارند که وقتی آن را در جمع‌های مختلف می‌خوانم و می‌پرسم این حرف کیست، کمتر کسی حدس می‌زند که متعلق به رهبر شهیدمان است.

این مقام فرهنگی به نقل آن جمله شگفت‌انگیز پرداخت و گفت: ایشان می‌فرمودند:  «من معمولاً نسبت به غرب منتقدم، چراکه تمدنی است که به ما بسیار ظلم کرده است؛ اما برخی چیزها را در تمدن غرب می‌ستایم. از جمله اینکه محیطی تشکیل می‌شود، افراد با نظمی خاص می‌نشینند و یک ارکستر موسیقی کلاسیک برایشان نواخته می‌شود.» 

ساعی در تحلیل این دیدگاه راهبردی تصریح کرد: این نشان می‌دهد که در تعامل فکری ایشان، هیچ‌گونه تحجر و بسته‌اندیشی وجود نداشت. ایشان یک روشنفکر و روشن‌بین تمام‌عیار بودند و می‌فرمودند اشکالی ندارد بروید حتی از غربی‌ها شاگردی کنید و برخی چیزها را بیاموزید، اما آن‌ها را با بوم و تاریخ خودتان تراز کنید. شرط این یادگیری این است که تعهدتان را نسبت به اصالت خود حفظ کنید. اگر اصالت داشته باشید، می‌توانید خود را حفظ و تقویت کنید و از دیگران هم بهره ببرید؛ اما اگر اصالت را ببازید، عملاً هیچ ندارید.

از خودباختگی و اعتراف به ناتوانی در آفتابه‌سازی نخست‌وزیر پهلوی تا عزت‌نفس انقلابی

وی در پایان، ریشه این نگاه مقتدرانه را در تقابل با خودباختگی پیش از انقلاب دانست و خاطره‌ای تلخ از دوران پهلوی را یادآور شد: چرا ما پیش از انقلاب به یک فروبستگی رسیدیم؟ چون جامعه دچار یک خودباختگی عمیق و عدم خودباوری شده بود. نخست‌وزیر این مملکت در دوره پهلوی، در پیشگاه مجلس و با کمال پررویی و بدون هیچ شرمی اعتراف می‌کرد و می‌گفت:  «ما کشوری هستیم که حتی قادر به ساخت یک آفتابه هم نیستیم و باید صنایع بزرگ را از خارج بیاوریم!» 

ساعی در پایان این بخش از گفت‌وگو تأکید کرد: ما از آن نقطه ذلت و خودباختگی که نخست‌وزیرش توانایی ساخت یک آفتابه را برای مردمش قائل نبود، به این نقطه عزت‌مندی رسیدیم که رهبر انقلاب با صلابت می‌فرماید:  «از غرب باید بیاموزیم، اما خودت باش.» این تغییر ریل از خودباختگی به خودباوری، در حوزه هنر بسیار جدی و سرنوشت‌ساز است.

ساعی در تشریح ششمین و آخرین بنیان فکری بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در حوزه هنر، به نگاه راهبردی و کلان ایشان به مقوله تمدن‌سازی اشاره کرد و گفت: ششمین درکی که من از بیانات رهبر شهیدمان نسبت به هنر به دست آوردم این است که ایشان هنر را یکی از زیرساخت‌های اصلی “جامعه‌پردازی” و “تمدن‌سازی” می‌دانستند.

این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر وسعت اندیشه امام شهید افزود: اگر بخواهم کل حرکتی را که ایشان در تمام دوران زعامتشان انجام دادند در یک جمله یا یک واژه کلیدی خلاصه کنم، آن واژه “تمدن‌سازی” است. درک من این است که پروژه اصلی ایشان در تمام مقاطع، تمدن‌سازی بود.

وی ادامه داد: در این پروژه عظیم تمدن‌سازی، ایشان نقش بسیار پررنگ و بنیادینی برای هنر در نظر گرفته بودند. ایشان صراحتاً می‌فرمودند که اگر می‌خواهیم به آن نقطه تمدن نوین اسلامی دست یابیم، باید در هنر قدرت داشته باشیم و در این عرصه دستی قوی و توانمند داشته باشیم. از نگاه ایشان، اگر هنر قدرتمند نباشد، کل پروژه تمدن‌سازی با بحران و مشکل مواجه خواهد شد.

ساعی با طرح دیدگاهی عمیق از منظومه فکری امام شهید تصریح کرد: حتی به یک تعبیر، از نگاه ایشان نقطه شروع تمدن از هنر آغاز می‌شود. این شش مقوله‌ای که در این گفت‌وگو به آن‌ها اشاره کردم، در واقع پشتوانه‌های فکری و نظری نگاه ایشان بود که سپس در حوزه سیاست‌گذاری، دیوان‌سالاری و بروکراسی اداره کشور خود را نشان داد.

وی در جمع‌بندی دستاوردهای این رویکرد فکری تأکید کرد: نتیجه این اندیشه و آن شش بنیان فکری، ایجاد یک رشد و توسعه انفجاری در حوزه هنر در ۴۵ سال اخیر بوده است. به اعتقاد من، همین اندیشه بود که ما را وارد دوره “نوزایی جدید هنر” در تاریخ ایران کرد.

مجری برنامه در ادامه با اشاره به رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی) در سال‌های اخیر، از دکتر ساعی خواست تا به نگاه ایشان نیز اشاره‌ای داشته باشد.

ساعی در این‌باره گفت: بسیار خوب است که به این نکته هم اشاره کنم. رهبر عزیز و فعلی‌مان نیز در بیانات اخیر خود به مقوله “بعثت مردم” اشاره کردند و دعوت نمودند که این بعثت در میان “هنرمندان” نیز اتفاق بیفتد. این تعبیر بسیار زیبا، دقیق و راهگشاست و نشان‌دهنده تداوم همان نگاه عمیق و تمدن‌ساز در امتداد اندیشه امام شهید است.

انتهای پیام