این سخن به بررسی آیات مربوط به بنی‌اسرائیل و ادعاهای واهی و متکبرانه آنان می‌پردازد؛ ادعاهایی نظیر این که آنان گمان می‌کردند تنها در بازه زمانی بسیار محدودی دچار آتش جهنم خواهند شد و سایرین همگی جهنمی هستند. در پاسخ به این پندار، خداوند فرمود هر کس گناه کسب کند، یقیناً جهنمی خواهد بود. در ادامه، آیات به مصادیق گناهان آنان، به‌ویژه پیمان‌شکنی‌ها و خطاهای بارزشان اشاره دارد.

در آیه ۸۳، به هشت میثاقی پرداخته شده که آنان باید به آن پایبند می‌بودند و در آیه مورد بحث، به عهد و پیمان‌هایی اشاره شده است که نباید می‌بستند اما بسته‌اند. بنابراین، این آیات ترکیبی از میثاق‌های «ایجابی» و «سلبی» هستند که اگر هر جامعه‌ای به آن‌ها عمل کند، رستگاری می‌یابد و در غیر این صورت، گرفتار آتش خواهد شد.

در اینجا سخن از یک «جامعه و هویت جمعی» است و نه یک فرد. در آیه ۸۴، خداوند دو نکته حیاتی را به عنوان میثاق بیان کرده است: «لا تسفکون دماءکم…»؛ یعنی حرمت خون‌ریزی و حرمت اخراج مردم از زندگی و کاشانه و دیارشان. طبق آیه ۸۰ به بعد، آنان ادعا کردند: «لن تمسنا النار الا ایاما معدوده» (آتش به ما نمی‌رسد مگر روزهایی اندک)، اما پاسخ الهی این بود که شما عهدهایی با ما بستید، اما آیا به آن‌ها عمل کردید تا از جهنم در امان بمانید؟ در همین راستا می‌توان گفت که شیعه بودنِ حضرت علی(ع) تنها در یدک کشیدن این نام نیست، بلکه باید پیروی واقعی از ایشان باشد تا رستگاری حاصل شود.

یهودیان معاصر پیامبر، میثاق‌های مربوط به عدم خون‌ریزی و اخراج افراد از دیارشان را زیر پا گذاشتند؛ لذا خداوند مستقیماً آنان را خطاب قرار داده است تا یادآور شود که آنان ادامه‌دهنده مسیر بنی‌اسرائیل هستند و هر تکلیفی که بر دوش گذشتگانشان بوده، بر دوش آنان نیز هست.

برای نمونه، یهودیانی که با «اوس» پیمان داشتند، طعمه یهودیانی شدند که هم‌پیمان «خزرج» بودند و بالعکس؛ و بدین ترتیب میثاق‌شکنی کردند. البته این میثاق بر اساس آیات دیگر، شامل مواردی چون غیبت نکردن، ربان نخوردن و… نیز می‌شود. «ابن عاشور» در این زمینه اشاره کرده است که در کتاب مقدس و در ده فرمان نازل شده بر موسی (ع) آمده است: «دیگران را نکشید و نسبت به تصاحب خانه همسایه حریص نباشید».

عبارت «دماؤکم» (خون خودتان) دارای یک ارزش روان‌شناختی عمیق است؛ بدین معنا که هر فرد باید خون دیگران را همچون خون خود بداند. با این نگاه، بنیانی برای شکل‌گیری «وجدان جمعی» ایجاد می‌شود؛ به گونه‌ای که اگر در سوی دیگر جهان خونی ریخته شود، گویی خون خودِ انسان در خطر است. در آموزه‌های اسلامی نیز بر این معنا تأکید شده است؛ برای نمونه، گفته شده کسی که صدای مظلوم و مسلمانی را بشنود و به فریاد او نرسد، در حقیقت مسلمان نیست.

در مواجهه با جنایات گروه‌هایی چون بوکوحرام، تکفیری‌ها و داعش، ما باید و باید احساس مسئولیت کنیم و همین‌طور می‌کنیم. در اینجا می‌توان به نظریه «دورکیم» اشاره کرد که «همبستگی مکانیکی» را در جوامع سنتی مطرح نمود و بیان داشت که در این جوامع، مردم به‌شدت پشتیبان یکدیگرند. این نگاه در قرآن کریم نیز جاری است، با این تفاوت که قرآن، شباهت‌های محدود قبیله‌ای را به «معاهدات انسانی» گسترش داده است. این در تضاد با نظم‌های لیبرال‌دموکراسی است که بر مبنای منفعت شخصی عمل می‌کنند و معتقدند تا زمانی که ضرری به آن‌ها نرسد، دخالتی نخواهند کرد و موضوع به آن‌ها مربوط نیست. در حالی که قرآن کریم بر حقوق بشر تأکید دارد و با عبارت «لا تسفکون دماؤکم»، پیام این است که همگی انسان‌ها یکی هستند.

میثاق دوم، عبارت «وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ» است که بار دیگر نشان‌دهنده یگانگی بشریت است؛ یعنی همگان باید حرمت مال و جان یکدیگر را پاس بدارند. مرحوم طالقانی در کتاب «پرتویی از قرآن» در تحلیل این آیه می‌فرمایند که این موضوع باید در چارچوب «پیکره واحد اجتماعی» بررسی شود؛ زیرا اگر کسی خونش ریخته شود یا از سرزمینش رانده شود، گویی همگی کشته شده یا از دیارشان رانده شده‌اند. ایشان با اشاره به تاریخ بنی‌اسرائیل می‌گویند که آنان حتی همدیگر را از بیت‌المقدس اخراج کردند.