قرآن کریم صرفاً کتاب هدایت به‌واسطه احکام نیست؛ در پرتو روایات اهل‌ بیت(ع)، افق‌های تازه‌ای از معارف آن، از جمله حقیقت ولایت و مهدویت آشکار می‌شود. بسیاری از آیات قرآن در تفسیر و تأویل معصومان(ع)، با وجود مقدس حضرت ولی‌عصر(عج) پیوند یافته‌اند و تصویری عمیق‌تر از فرهنگ انتظار ارائه می‌کنند. خبرنگار ایکنا از اصفهان در سلسله‌گفت‌وگوهای «در پرتو آیات مهدوی» با علی‌اکبر توحیدیان، پژوهشگر قرآن، این آیات و روایات را از ابتدای قرآن، جزءبه‌جزء بررسی می‌کند تا نسبت قرآن با آخرین حجت الهی، روشن‌تر و دقیق‌تر تبیین شود.

ایکنا ـ عنوان بحث ما «قرآن و امام زمان(عج)» است. آیا این عنوان به معنای بررسی ارتباط میان دو حقیقت مستقل است یا از نگاه معارف اسلامی، میان قرآن و حضرت ولی‌عصر(عج) نسبت عمیق‌تری وجود دارد؟

در حقیقت، عنوان «قرآن و امام زمان(عج)» از این نظر انتخاب شده است که مخاطب با موضوع بحث آشنا شود، اما اگر بخواهیم دقیق‌تر سخن بگوییم، این دو عنوان درواقع دو نام برای یک حقیقت‌اند، یعنی قرآن و امام زمان(عج) از یکدیگر جدا نیستند؛ امام زمان(عج) قرآن مجسم است و قرآن نیز حقیقتی است که در وجود امام تجسم یافته است.

بیشتر بخوانید:

مرحوم علامه سیدمحمدحسین حسینی طهرانی(ره) در بحث ولایت، تعبیر بسیار دقیقی دارد و می‌فرماید: «والی مقام ولایت، حضرت ولی‌الله‌الأعظم، کسی است که قرآن به تمامه با نفس شریف او خمیر شده و تمام آیات قرآن با همه معانی و مفاهیم خود، بر او منطبق است. او از باء «بِسْمِ اللَّه» تا پایان قرآن را مس کرده است؛ همان حقیقتی که خداوند درباره آن فرموده: «لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ.» در حقیقت، وجود او قرآن خارجی است و حقیقت وجودش چیزی جز تکبیر، تسبیح، تحمید، تهلیل و تمجید حضرت حق نیست.»

این، تعریف علامه طهرانی(ره) از مقام ولایت است؛ یعنی میان امام و قرآن، هیچ فاصله‌ای وجود ندارد. همین معنا را امیرالمؤمنین علی(ع) نیز بیان فرموده‌اند؛ آنجا که می‌فرمایند: «من قرآن ناطق هستم و این قرآن، قرآن صامت است.»

البته خود تعبیر قرآن ناطق نیز به بحث مستقلی نیاز دارد، زیرا مقصود از آن فقط سخن‌گفتن نیست؛ بلکه مفاهیم عمیق‌تری در این تعبیر نهفته است که در فرصت مناسب باید به آن پرداخته شود.

ایکنا ـ با این نگاه، چرا فقط بعضی از آیات قرآن، آیات مهدوی معرفی می‌شوند؟ آیا این به آن معناست که سایر آیات ارتباطی با موضوع مهدویت ندارند؟

خیر؛ چنین برداشتی درست نیست. آیاتی که در این مباحث انتخاب شده‌اند، فقط نمونه‌هایی از این حقیقت هستند. اهل تأویل قرآن و کسانی که تفسیر را به معنای حقیقی آن می‌شناسند، معتقدند همه آیات قرآن، هر یک به نحوی با حقیقت ولایت و موضوع مهدویت ارتباط دارند و قابلیت تطبیق بر این حقیقت را دارا هستند.

بنابراین، انتخاب تعدادی از آیات، صرفاً نوعی نمونه‌برداری است، نه اینکه سایر آیات از این موضوع جدا باشند. البته بعضی از آیات، اشارات روشن‌تر و آشکارتری دارند؛ به‌گونه‌ای که حتی افرادی مانند ما نیز می‌توانند ارتباط آن‌ها را با موضوع مهدویت دریابند. همین ویژگی سبب شده است که این آیات در میان مفسران و پژوهشگران، بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

از سوی دیگر، باید تأکید کنم که ما هرگز مدعی نیستیم همه آیاتی را که مفسران بزرگ درباره حضرت ولی‌عصر(عج) مطرح کرده‌اند، گردآوری کرده‌ایم. این مجموعه براساس منابعی تنظیم شده که در اختیار بنده بوده است. طبیعی است که اگر دامنه منابع گسترش یابد، آیات دیگری نیز در ارتباط با موضوع مهدویت قابل استخراج خواهد بود. بنابراین، این انتخاب بر پایه منابع موجود و نه با ادعای جامعیت مطلق انجام شده است.

علاوه بر این، فرصت این گفت‌وگو اجازه نمی‌دهد که همه آیات به‌صورت مفصل شرح و بسط داده شوند. گاهی ممکن است در یک مصاحبه، ۱٠ یا ۱۵ آیه مرتبط با موضوع مهدویت وجود داشته باشد. ما ابتدا فهرست این آیات را معرفی می‌کنیم، اما با توجه به محدودیت زمان، فقط یک یا دو آیه را با تفصیل بیشتری توضیح می‌دهیم.

البته همین مقدار نیز برای اهل تحقیق کافی است؛ زیرا وقتی آدرس آیه مشخص شد، پژوهشگران می‌توانند با مراجعه به تفاسیر معتبر و منابع تخصصی، مطالب گسترده‌تر و عمیق‌تری درباره آن دنبال کنند. 

ازاین‌رو، نباید انتظار داشت که همه مطالب به‌صورت آماده در اختیار مخاطب قرار گیرد. بخشی از مسیر بر عهده خود پژوهشگر است تا با مراجعه به منابع معتبر، تحقیق را ادامه دهد.

همچنین، باید به این نکته نیز توجه داشت که در قرآن کریم، مجموعه‌ای از آیات به «آیات ولایت» مشهور هستند. اگر کسی بخواهد مجموعه‌ای جامع درباره آیات مهدویت تدوین کند، می‌تواند آن آیات را نیز در کنار این مجموعه قرار دهد؛ زیرا ولایت از امیرالمؤمنین علی(ع) آغاز و به حضرت ولی‌عصر(عج) ختم می‌شود و میان این حقیقت‌ها، جدایی وجود ندارد.

با این حال، در این مجموعه تلاش شده است آیاتی انتخاب شوند که در روایات، به‌طور خاص درباره حضرت ولی‌عصر(عج) تفسیر یا تأویل شده‌اند؛ نه آیاتی که صرفاً درباره سایر ائمه(ع) یا اصل ولایت وارد شده‌اند.

ایکنا ـ با توجه به گستردگی آیات مرتبط با مهدویت، چه روشی برای مطالعه و بهره‌برداری از این آیات پیشنهاد می‌کنید؟

در این مباحث، ترتیب ارائه آیات براساس جزءهای قرآن کریم است؛ یعنی در هر گفت‌وگو، آیاتی بررسی می‌شود که در همان جزء تلاوت می‌شوند و براساس روایات یا تفاسیر و استنباط‌های صحیح، با موضوع سرورمان حضرت ولی‌عصر(عج) ارتباط دارند.

البته مخاطبان می‌توانند پس از پایان این مباحث، این آیات را به‌صورت موضوعی نیز دسته‌بندی کنند. ممکن است آیه‌ای که در جزء نخست درباره یکی از موضوعات مهدویت مطرح شده است، در جزء پنجم یا پانزدهم نیز آیات دیگری با همان موضوع داشته باشد. اگر این آیات در کنار یکدیگر قرار گیرند، مجموعه‌ای ارزشمند و موضوع‌محور در اختیار پژوهشگران قرار خواهد گرفت.

ما به‌دلیل آنکه مباحث را براساس ترتیب جزءهای قرآن دنبال می‌کنیم، ناچاریم همین نظم را حفظ کنیم؛ اما این مانع از آن نیست که پژوهشگران بعداً با دسته‌بندی موضوعی، بهره بیشتری از این مجموعه ببرند.

ایکنا ـ شما بر حفظ آیات مهدوی نیز تأکید ویژه‌ای دارید. این تأکید از چه نظر است و چه آثاری برای آن برمی‌شمارید؟

بله. یکی از پیشنهادهای جدی بنده این است که مخاطبان ارجمند، آیاتی را که به‌طور خاص درباره حضرت ولی‌عصر(ع) مطرح می‌شوند، حفظ کنند. مقصود، فقط حفظ متن آیه نیست؛ بلکه بهتر است شماره آیه و محل قرار گرفتن آن در قرآن نیز به خاطر سپرده شود؛ به‌گونه‌ای که اگر از کسی سؤال شد چند آیه مرتبط با حضرت ولی‌عصر(عج) بیان کند، بتواند هم متن آیه را تلاوت و هم سوره و شماره آن را ذکر کند.

این کار آثار فراوانی دارد؛ هم در دنیا و هم در آخرت. انسان امروز شاید همه برکات آن را درک نکند، اما در مراحل گوناگون زندگی، از جمله عالم برزخ و قیامت، آثار این انس با قرآن آشکار خواهد شد. از سوی دیگر، حفظ این آیات کار دشواری هم نیست. اگر هر بار چند آیه حفظ شود، مجموعه قابل توجهی از آیات در ذهن انسان خواهد ماند. 

فایده دیگر این است که پس از آن، هر زمان کسی قرآن را تلاوت کند یا اگر حافظ قرآن باشد و محفوظات خود را مرور کند، به محض رسیدن به این آیات، ذهن او به موضوع حضرت ولی‌عصر(عج) منتقل می‌شود. این پیوند میان قرآن و امام زمان(عج)، ارتباط قلبی انسان را با آن حضرت بسیار عمیق‌تر می‌کند و لذت خاصی از تلاوت قرآن برای او به دنبال خواهد داشت.

برای نمونه، بسیاری از ما سوره حمد را هزاران بار خوانده‌ایم، اما شاید هیچ‌گاه هنگام قرائت آن، به ارتباط بعضی از آیاتش با حضرت توجه نکرده باشیم. وقتی این ارتباط برای انسان روشن شود، از آن پس هر بار که سوره حمد را در نماز یا خارج از نماز می‌خواند، ناخودآگاه ذهن او به سوی حضرت سوق پیدا می‌کند.

ایکنا ـ از نگاه شما، جایگاه قرآن در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) چیست و منتظران باید چه نسبتی با قرآن داشته باشند؟

اگر ما خود را از منتظران حضرت ولی‌عصر(عج) می‌دانیم، باید این حقیقت را نیز بدانیم که قانون اساسی حکومت مهدوی، قرآن کریم است. در روایات متعدد آمده که در حکومت آن حضرت، قانونی غیر از قرآن تدوین نخواهد شد. دیگر خبری از قوانین بشری و مقرراتی که بر پایه اندیشه‌های محدود انسان‌ها نوشته می‌شود، نخواهد بود؛ بلکه همه شئون حکومت براساس قرآن اداره خواهد شد.

شاید برخی تصور کنند که همه مسائل زندگی در قرآن وجود ندارد، اما این تصور ناشی از آن است که ما حقیقت قرآن را به‌درستی نمی‌شناسیم.

وقتی زمامدار جامعه، حضرت ولی‌عصر(عج) باشد، یعنی کسی که قرآن مجسم است، همه مسائل فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و حکومتی را از متن قرآن استخراج می‌کند؛ زیرا قرآن پاسخ‌گوی همه نیازهای بشر است، البته برای کسی که توان فهم حقیقی آن را داشته باشد. ازاین‌رو، حفظ این آیات، درواقع حفظ بندهای مهم قانون اساسی حکومت جهانی حضرت ولی‌عصر(عج) است. اگر حقیقتاً منتظر آن حکومت هستیم، شایسته است با این اصول آشنا باشیم و آن‌ها را در ذهن و جان خود حفظ کنیم.

انتهای پیام