به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام و المسلمین سیدحسین میرمعزی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و نویسنده آثار متعدد در زمینه اقتصاد اسلامی، 26 مرداد ماه در نشست علمی «روش نظام‌سازی اسلامی از دیدگاه امام شهید و تطبیق آن بر نظام اقتصادی اسلام» با بیان اینکه برای تحقق نظام اسلامی محتاج به نظام‌سازی در عرصه‌های مختلف هستیم، گفت: نظام کنونی برای اداره جامعه با نظام اسلامی به معنای کامل آن فاصله زیادی دارد و باید نظام موجود را به نظام مطلوب اسلامی تبدیل کنیم و در اینجا این سؤال وجود دارد که روش آن چیست؟

وی افزود: آن چه امام شهید با عنوان اقتصاد مقاومتی ارائه کردند، در حقیقت نوعی نظام‌سازی اقتصادی است و اقتصاد مقاومتی را منطبق بر اسلام و شرایط زمان و مکان عرضه کردند. 

میرمعزی با بیان اینکه آثار اندکی در مورد روش نظام‌سازی و نظریات رهبر شهید در این عرصه داریم، اظهار کرد: یکی از افرادی که در این عرصه مقاله‌ای به نام «اکشتاف و طراحی نظام اقتصادی اسلام با تأکید بر نظرات رهبر انقلاب» نوشتند، مرحوم حجت‌الاسلام موسویان بود که به نتایجی رسیدند که با برخی از نتایج بنده یکی است. 

میرمعزی بیان کرد: آقای موسویان معتقد به یکسری ثابتات و متغیرات در نظام اقتصادی اسلام بودند و خواستند مؤیداتی هم از نظرات رهبری برای اثبات ایده خود بیاورد، یعنی دنبال کشف نظر رهبری شهید با روش علمی روشن نبوده است و از ادله عقلی، آیات و روایات استفاده کرده و ایده خود را مطرح می‌کند.  

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تأکید بر اینکه بنده با روشی علمی، همه بیانات رهبر شهید در مورد اقتصاد اسلامی را استخراج کرده‌ام، اظهار کرد: این بیانات از سال 1368 که به رهبری رسیدند جمع‌آوری شده است؛ ثابتات هم عمدتاً در سخنان ایشان درباره الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و در دیدار با مسئولان دولتی و خبرگان و … بیان شده است و بنده به تحلیل مضمونی آن پرداختم.

وی با اشاره به تعریف نظام اسلامی از منظر رهبر شهید، اظهار کرد: ایشان می‌فرماید نظام اسلامی یعنی نظامی که مبتنی بر هندسه الهی و نقشه خداوند برای رسیدن انسان به سعادت طراحی می‌َشود. هویت اصلی نظام اسلامی اطاعت از خدا و سیر در مسیر الهی است. در برابر نظام اسلامی هم نطام غیر اسلامی وجود دارد که برنامه‌های اداره آن از سوی بشر یا شیطان و یا نفس چیده و تنظیم می‌شود.

میرمعزی افزود: از منظر رهبری شهید نظام اسلامی نظامی صددرصد بر مبنای اهداف الهی است و برنامه‌ها و مقررات و احکام آن مبتنی بر آموزه‌های اسلامی است. ایشان تاکید دارند در متن اسلام یکسری ثابتات، مبانی، اهداف و ارزش‌ها به صور ت کلی هستند و مصادیق آن را هم به صورت جزئی بیان کرده‌اند که بنده ثابتات را در 5 عنصر اصلی تقسیم کرده‌ام.

استاد حوزه علمیه بیان کرد: اولین عنصر مبانی هستی‌شناسی مانند خداشناسی، انسان و دین و جهان شناسی و … است؛ دومین عنصر ثابت، آرمان‌ها و اهداف اسلامی است که غیر قابل تغییرند؛ منظور ایشان از آرمان‌ها، مقاصد کلی حرکت نظام اسلامی است که براساس مبانی هستی‌شناسانه شکل می‌گیرند؛ عدالت، استقلال و پیشرفت مادی و … از جمله این اهداف است. 

میرمعزی تصریح کرد: عنصر دیگر، اصولی است که نام آن را اصول ساختاری می‌گذاریم که جنبه حقوقی دارد و در ساختار نظام اسلامی هم دخیل است، مانند لزوم پایبندی به شریعت، مردم‌سالاری دینی و دولت خدمتگزار و … که جنبه حقوقی و ساختاری دارد.

وی افزود: مثلاً وقتی می‌گوییم مردم‌سالاری دینی باید برای حضور مردم در عرصه اقتصادی برنامه‌ریزی کند و یا برای تحقق دولت خدمتگزار باید برنامه‌ریزی طوری باشد که خدمتگزاری تحقق یابد. 

این پژوهشگر اقتصاد اسلامی با بیان اینکه یکسری اصول اخلاقی و رفتاری هم از منظر ایشان جزء ثابتات است مانند انصاف، اخوت، مواسات، رفق و مدارا، صدق و شجاعت و ایثار، اظهار کرد: این اصول اخلاقی، اصول رفتارهای انسان‌ها را شکل می‌دهند و انسان‌ها براساس تربیتی که می‌شوند، این رفتارها را از خود بروز و ظهور می‌دهند. 

وی با بیان اینکه ثابتات هم شامل احکام و شریعت اسلامی است که بنده نام شریعت و یا فقه اسلامی بر آن گذاشته‌ام، گفت: فقه اسلامی هم احکام مرتبط با روابط و رفتار انسان‌ها در عرصه‌های مختلف زندگی است. 

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: از منظر رهبر شهید، نظام‌سازی باید در چارچوب این امور ثابت رخ دهد؛ مرحوم موسویان هم به این موضوعات توجه داشته و آن را جزء ثابتات دانسته است. مثلاً سنن الهی از جزء امور ثابت است که در مقاله وی بر آن تأکید شده است و بنده هم مبتنی بر نظریات رهبر شهید، آن را مورد توجه قرار داده‌ام. 

این استاد حوزه علمیه با طرح این پرسش که فقه اسلام چه ویژگی‌هایی دارد که می‌تواند نقش خود را در  این زمینه ایفا کند، اظهار کرد: رهبر شهید، شریعت و فقه اسلامی را در امتداد تفکر امام راحل فقه، اداره جامعه و زندگی می‌دانند نه فقط فقه فردی که تکالیف فردی را بیان کند. از منظر امام شهید، فقه اسلامی همه احکام مرتبط با فرد، زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را بیان کرده است، همچنین فقاهت اسلوب و روش متقن و استوار احکام فقهی است. 

نوآوری فقهی امام

میرمعزی با بیان اینکه نوآوری امام این بود که فقه را از عرصه فردی به نظام‌سازی و اجتماع وارد کرد، گفت: رهبری شهید هم این باور را دارند و معتقدند که فقاهت استنباط احکام از متون و نصوص دینی همراه با عقل و اجماع است. 

وی با طرح این پرسش که نقش زمان و مکان در اجتهاد چیست؟ اظهار کرد: رهبری شهید در عباراتی دقیق به این مسئله پرداخته و فرموده‌اند: کوثر شریعت و فقه در جریانی دائمی و ابدی از سرچشمه وحی به سوی عرصه‌های گوناگون حیات بشری جاری است. منشأ و ماده احکام الهی، خرد و اندیشه محدود بشر و مصلحت‌اندیشی کوتاه‌بینانه او نیست، بلکه علم و حکمت لایتناهی الهی برای زمان‌ها و مکان‌های مختلف است. 

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی اظهار کرد: ایشان معتقد است که زمان و مکان، این زمینه را فراهم می‌کند تا فقیه بتواند از شریعت الهی متناسب با نیازهای دوره خود بهره ببرد؛ ایشان فرموده است تطبیق اصل کلی شریعت ثابت در ازمنه و امکنه‌ها باید با اجتهاد جواهری و پویا صورت بگیرد و فقه ما این ظرفیت را دارد که تمام نیازهای گذشته و امروز ما را پاسخ دهد و مطابق با آن زمان و مکان، نظام‌سازی کند. 

وی افزود: ایشان معتقد است که اروپائیان دین را از عرصه زندگی مردم جدا کردند لذا وقتی وارد کشور ما شد، فقها عمدتاً سراغ مسائل فردی رفتند و به مسائل ذهنی پرداختند چون از میدان عمل دور بودند. همچنین به احکام فردی پرداختند و سراغ جامعه نرفتند؛ اولین فردی که فقه را به سمت زندگی مردم امتداد داد، امام بود. 

فقه پاسخگو در اندیشه رهبر شهید

وی تأکید کرد: ایشان معتقدند عملیات بانکی، قرض در شرایط تورم، مسائل جهاد و امر به معروف و نهی از منکر و … باید پاسخ خود را در فقه بیابد؛ البته ما در این مسیر در حال حرکت هستیم ولی باید تلاش بیشتری کنیم تا فقه پاسخگو باشد. 

میرمعزی اضافه کرد: فقه نظام‌ساز در چارچوب ثابتات و مطابق با اقتضائات زمان و مکان نظام مشخص و نهاد معینی را پیشنهاد می‌دهد و امام بر اساس ولایت فقیه و مردم‌سالاری دینی، نظام اسلامی را پیشنهاد و اجرا کردند.

وی ادامه داد: رهبر شهید در جمع مجلس خبرگان گفتند که شما باید بر اساس فقه، نظام‌سازی را پیشنهاد دهید؛ الان ما این نظام را براساس چارچوب عقلایی شکل داده‌ایم ولی آیا این یک ساختار اسلامی است و نمی‌توان تغییراتی ایجاد کرد؟ 

میرمعزی تأکید کرد: ایشان معتقدند که چارچوب یک نظام، ثابت است ولی در عین حال پویایی و تحول دارد و باید به نیازهای نو به نو پاسخ دهد. نظام‌سازی، امری دفعی نیست بلکه پویا است و باید مداوم مطالعه و اشکالات آن اصلاح شود. 

وی با بیان اینکه از منظر رهبر شهید، اسلام در مسائل اقتصادی روش و مسلک خاصی دارد، گفت: دو هدف اصلی اقتصاد اسلامی، افزایش ثروت و توزیع عادلانه ثروت است و هر طرحی که منافی این دو هدف باشد، اسلامی نیست. 

انتهای پیام