سرویس اندیشه و معارف ایکنا در هفته‌ای که گذشت، همگام با ایام سوگواری اهل‌ بیت(ع)، تلاش کرد تا نگاهی سوگواری عالمانه پیشکش مخاطبان خود کند. پوشش نشست‌های تخصصی و گفت‌وگو با اندیشمندان، ضمن بازخوانی سیره رضوی و بررسی رویکردهای تحلیلی در حوزه تاریخ اسلام و اندیشه سیاسی گزیده‌ای از مهم‌ترین رویدادها این هفته است. مشروح مهم‌ترین خبرها را در ادامه می‌خوانیم:

شورای راهبری پایتخت نهج‌البلاغه تشکیل شد؛ بازتعریف مأموریت از رویداد تا جریان‌سازی ملی

نخستین نشست شورای راهبری معرفی و انتخاب پایتخت نهج‌البلاغه ایران، ۱۸ مردادماه در مرکز عالی قرآن و عترت و با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین حمیدرضا ارباب‌سلیمانی، رئیس این مرکز، میثم نمکی، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسن طیب‌حسینی و جمعی از مدیران، کارشناسان و فعالان حوزه قرآن و عترت برگزار شد. این جلسه با هدف بررسی و ارزیابی دستاوردهای دوره نخست پایتختی نهج‌البلاغه در کاشان، آسیب‌شناسی موانع و تجربه‌های اجرایی گذشته، تبیین سازوکارها و شاخص‌های علمی، فرهنگی و اجرایی برای انتخاب پایتخت جدید و نیز بازتعریف مأموریت این عنوان در سطح ملی شکل گرفت. در این نشست بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً رویدادی و مناسبتی به پایتخت نهج‌البلاغه و تبدیل آن به یک جریان پایدار گفتمان‌ساز، شبکه‌ساز و تمدن‌آفرین تأکید شد؛ جریانی که بتواند معارف علوی را به‌صورت کاربردی در حوزه‌هایی چون حکمرانی، عدالت، اخلاق اجتماعی، تربیت، فرهنگ عمومی و زندگی روزمره مردم جاری سازد.

چرا مکارم اخلاق غایت بعثت انبیاء است

ایکنا به مناسبت شهادت امام رضا(ع)، در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام مهریزی به واکاوی منظومه اخلاقی سیره رضوی و کارکرد آن برای جامعه امروز پرداخت؛ گفت‌وگویی که اخلاق را نه صرفاً مجموعه‌ای از توصیه‌های فردی، بلکه بنیانی برای تکامل انسان، انسجام اجتماعی و سلامت حکمرانی معرفی می‌کند. در این تحلیل، با تکیه بر روایات امام رضا(ع)، مکارم اخلاق به‌عنوان غایت بعثت انبیا تبیین شده و نسبت آن با عدالت مورد بررسی قرار گرفته است؛ به این معنا که عدالت، حداقل لازم برای رعایت حقوق و مرزهای قانونی است، اما اخلاق مرتبه‌ای فراتر و شرط پایداری عدالت در عمل به شمار می‌رود. صداقت، امانت‌داری، سکوتِ حکیمانه، پرهیز از جدال‌های بی‌ثمر، عفو، بخشش، صله‌رحم، دیدار مؤمنان و دوری از تخریب و تفرقه، از مهم‌ترین مؤلفه‌های اخلاق عمومی در این منظومه‌اند؛ همچنین تأکید شده است که در عرصه حکمرانی، قدرت امانتی برای خدمت و بازگرداندن حقوق مردم است، نه ابزاری برای تأمین منافع شخصی، خویشاوندی یا تسویه‌حساب‌های فردی.

تحقق بندگی حقیقی بر مدار ثقلین

حجت‌الاسلام والمسلمین علوی تهرانی در سخنرانی ۲۱ مرداد که به مناسبت ایام شهادت امام حسن(ع) و امام رضا(ع)، برگزار شد با تأکید بر جایگاه تکوینی و تشریعی اهل‌ بیت(ع) به‌عنوان «ولی‌الله»، تبیین کرد که خداوند اراده خود در تدبیر نظام خلقت را به حضرات معصومین تفویض کرده است و آنان در مقام عدل نبوت، محل تحقق اراده الهی هستند. ایشان ضمن نقد شکاف میان باور نظری و عملکرد عملی مؤمنان در مواجهه با مشکلات زندگی، تصریح کرد که ایمان واقعی تنها به اعتراف زبانی نیست، بلکه باید در تمامی شئون زندگی، اعم از تصمیمات شخصی و اجتماعی، تسلیم محض در برابر سیره و کلام اهل‌ بیت(ع) بود؛ چرا که پیوند با آنان، پیوند مستقیم با خداوند است و تمسک به ایشان، شرط گریز از گمراهی و تحقق بندگی حقیقی بر مدار ثقلین محسوب می‌شود.

راه بازیابی تمدن اسلامی چیست 

ایکنا در گفت‌وگو با مصطفی عباسی‌مقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان، به بازخوانی سیره و سنت نبوی به‌عنوان دستورالعمل جامعی برای حل چالش‌های جهان اسلام پرداخت و بازگشت به آموزه‌های پیامبر(ص) را تنها راه بازیابی تمدن اسلامی دانست. در این گفت‌وگو، «بعثت» به‌عنوان مفهومی پویا تبیین شد که امروز در قالب آگاهی برخاسته از فطرت الهی مردم، حمایت از حرکت عظیم اربعین و فلسفه مقاومت در برابر ظلم و استکبار تجلی می‌یابد؛ ضمن اینکه با نقد رویکرد متناقض برخی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس که با استناد گزینشی به سیره نبوی، سرزمین‌هایشان را پایگاه آمریکا و اسرائیل کرده‌اند و اصل «عزت اسلامی» را زیر پا نهاده‌اند، بر توازن میان «رحماء بینهم» در فضای داخلی و «اشدّاء علی الکفّار» در برابر دشمن تأکید شده است. عباسی‌مقدم به‌ویژه بر ترویج فرهنگ مقاومت، تقویت اعتماد متقابل میان دولت و ملت و رحمت ساری در میان مؤمنان در عین قاطعیت با فتنه‌گران و محاربان به‌عنوان راهکارهای عملی برای حیات جوامع اسلامی در عصر حاضر تأکید کرد.

تمایز بنیادین «الهیات عملی» و «الهیات عمل‌گرا» در تحلیل مفهوم زیارت

حجت‌الاسلام والمسلمین حبیب‌الله بابایی در همایش ملی زیارت امام رضا(ع)، با تبیین تمایز بنیادین میان «الهیات عملی» و «الهیات عمل‌گرا»، تأکید کرد که الهیات عملی دارای خاستگاه حوزوی و ایمانی است و می‌کوشد ایمان را به متن زندگی آورده و مسائل اجتماعی را با تکیه بر آموزه‌های دینی پاسخ دهد، در حالی که الهیات عمل‌گرا با خاستگاهی دانشگاهی و سکولار، زیارت را نه به‌عنوان یک حقیقت ایمانی، بلکه به‌عنوان ابزاری اجتماعی یا روان‌شناختی برای حل بحران‌های دنیوی تحلیل می‌کند. وی با هشدار نسبت به خطای رایج در ترجمه و به‌کارگیری ناقص این مفاهیم که می‌تواند منجر به نتایج سکولار شود، تصریح کرد که انسجام اجتماعی پایدار و پیوند عمیق میان انسان‌ها در فضای عرفی و سکولار که فاقد ارزش‌های مشترک ایمانی است، ممکن نیست و تنها از طریق «الهیات عملی» و فهم ایمانی از زیارت است که می‌توان به هماهنگی و همبستگی ماندگار دست یافت.

۱۲۰ سال پس از مشروطه؛ از «عدالت‌خانه» تا «توسعه»

نشست «مشروطه و اندیشه توسعه در ایران» به مناسبت ۱۲۰ سالگی جنبش مشروطه، با رویکردی انتقادی به بازخوانی این رویداد پرداخت تا آن را نه فصلی سپری‌شده در تاریخ، بلکه تجربه‌ای زنده و الگویی راهگشا برای مسیر توسعه، عدالت و همبستگی امروز ایران تعریف کند. در این نشست، آیت‌الله سیدمصطفی محقق‌داماد با رد انگاره وارداتی بودن مطلق مشروطه، آن را برآمده از ظرفیت‌های اجتهادی، عقلانیت شیعی و مفاهیم قرآنی نظیر شورا دانست و تفاوت جریان‌های آن دوران را نه در اصل مشروطه، بلکه در شیوه‌های قانون‌گذاری تبیین کرد؛ همزمان، سیدمحمدکاظم موسوی‌بجنوردی مشروطه را نقطه عزیمت ایران به سوی مدرنیته و توسعه دانست و بر ضرورت اجماع نخبگان حول محور توسعه پایدار و حقوق برابر شهروندی تأکید ورزید. در نهایت، این گفت‌وگوها بر این محور استوار بود که مشروطیت به عنوان یک تجربه اصیل و بومی، همچنان واجد ظرفیت‌های فکری لازم برای ترسیم نقشه راه آینده ایران در جهت تحقق پیشرفت و همبستگی ملی است.

پشت‌پرده گزارش‌های مجعول درباره صلح امام حسن(ع) و امام حسین(ع)

حسین قاضی‌خانی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، شامگاه ۱۶ مردادماه در نشست علمی «بررسی انتقادی گزارش‌های القاگر تفاوت دیدگاه سیاسی میان امام حسن(ع) و امام حسین(ع) و تفاوت اخلاقی ایشان» پرداخت. یکی از اتهاماتی که به امام حسن(ع) و امام حسین(ع) زده شده، مربوط به موضوع صلح و آتش‌بس میان امام مجتبی(ع) و معاویه است. در برخی گزارش‌های تاریخی ذکر شده که امام حسین(ع) با این تصمیم مخالف بوده‌اند و در پاسخ، امام حسن(ع) خطاب به ایشان فرمودند: «اگر با این تصمیم مخالفت کنی، تو را در حبس خانگی نگه می‌دارم تا این امر به سرانجام برسد.» در ادامه این گزارشات آمده است که امام حسین(ع) با این تعبیر که «تو فرزند بزرگ امام علی(ع) و خلیفه هستی و وظیفه من تبعیت است»، کوتاه آمدند. در واقع، در این روایت‌ها القا شده که امام حسین(ع) با تصمیم امام مجتبی(ع) مخالف بوده‌اند اما به دلیل عتاب ایشان، تسلیم شده‌اند. حال باید بررسی کرد که این دست گزارش‌ها تا چه اندازه صحت و وجاهت تاریخی دارند؟

در مورد واقعه عاشورا، در قرون گذشته مطالعات بسیاری پیرامون هدف قیام امام حسین(ع) و مسائل مرتبط با آن صورت گرفته است؛ با این حال، همچنان یک پرسش جدی مطرح است که چرا امام(ع) با وجود تمامی مخاطرات، خانواده و اهل بیت خود را نیز همراه کردند؟زهرا کبیری‌پور؛ مدرس حوزه و دانشگاه و عضو انجمن تاریخ‌پژوهان حوزه علمیه، ۱۸ مردادماه در نشست علمی «گونه‌شناسی دیدگاه‌ها درباره حضور خاندان امام حسین(ع) در کربلا» به پرسش پاسخ داد و به تشریح دیدگاه‌های مختلف در مورد چرایی همراه‌شدن خانواده امام حسین(ع) با ایشان به کربلا شد و تاکید کرد: اگر اهل بیت همراه امام نبودند این نهضت مورد سوء استفاده یزید قر ار گرفته و تا حد از بین‌بردن یک شورش علیه حکومت تقلیل می‌یافت.

روایت مستند عاشورا در یک مقتل پژوهشی

کتاب «اشک و ماتم در سوگ سبط خاتم» ترجمه فارسی اثر «لواعج الأشجان فی مقتل الحسین(ع)» نوشته علامه سیدمحسن امین عاملی از سوی عباس جلالی منتشر شده است.  این اثر با رویکردی پژوهش‌محور و مستند، به بازخوانی واقعه عاشورا و حوادث مربوط به شهادت امام حسین(ع) می‌پردازد و کوشیده است تصویری دقیق و مستند از یکی از مهم‌ترین رخدادهای تاریخ اسلام ارائه دهد. «اشک و ماتم در سوگ سبط خاتم» از جمله آثاری است که با تکیه بر منابع تاریخی و روایی، می‌کوشد واقعه عاشورا را فراتر از روایت‌های عاطفی، در قالبی تحلیلی و مستند بازخوانی کند. این ویژگی، کتاب را به منبعی مناسب برای علاقه‌مندان به مطالعات عاشورایی، تاریخ اسلام و مقتل‌پژوهی تبدیل کرده است.

انتهای پیام